2026 reform of basic income support for jobseekers: from Bürgergeld to Grundsicherungsgeld
CDU/CSU-SPD koalisyonunun istediği 16 Nisan 2026 tarihli yasa, 1 Ocak 2023'te “Bürgergeld” adıyla getirilen iş arayanlara yönelik temel gelir desteğini (SGB II) yeniden düzenliyor. 1 Temmuz 2026'dan bu yana bu ödeme “Grundsicherungsgeld” adını taşıyor: işe yerleştirme önceliklidir, yükümlülüklerin ihlali standart tutarı üç ay boyunca %30 azaltır, üst üste üç randevunun kaçırılması hakkın sona ermesine yol açabilir, varlıklar için tanınan bir yıllık tolerans süresi kaldırılmıştır ve konut giderleri ilk günden itibaren sınırlandırılmıştır. Standart tutarın kendisi değişmemiştir (2026'da yalnız yaşayan bir yetişkin için ayda 563 €).
Öne çıkanlar
İşsizlik oranı (ILO)
4,2%
Ç3 2026
Temel gelir desteğinin standart yardımlarından yararlanma hakkı olan kişiler
4.947.000
Ekim 2026 (geçici) · Gözlenen
Federal İstihdam Ajansı istatistiklerine göre[18]
2.718.000 hanede (Bedarfsgemeinschaften); bir yıl öncesine göre 272.000 daha az (−%5,2). Bunların 3.659.000'i çalışabilir durumda, 1.288.000'i değil (çoğunlukla 15 yaş altı çocuklar).
Çalışabilir kişiler arasında uzun süreli yararlanıcılar
2.549.000
Haziran 2026 · Gözlenen
Federal İstihdam Ajansı istatistiklerine göre[18]
Çalışabilir durumdaki 3.788.000 yararlanıcının üçte ikisinden fazlası; son 24 ayın en az 21'inde yardım almış. %20'si (761.000) bir işte çalışıyordu.
Jobcenter'ların işe entegrasyon bütçesi
4,7 milyar €
2026 · Açıklanan
Federal Çalışma Bakanlığı'na göre (2026'dan itibaren yılda 1 milyar € daha fazla)[7]
İdari giderler için 5,25 milyar € bütçelendi. Nihai tutarlar Bundestag tarafından federal bütçede oylanır.
Kimlik kartı
Dayanak metin
Dreizehntes Gesetz zur Änderung des Zweiten Buches Sozialgesetzbuch und anderer Gesetze vom 16. April 2026 (Sosyal Kanun'un ikinci kitabını değiştiren on üçüncü kanun, “iş arayanlara yönelik temel gelir desteğinin yeniden düzenlenmesi kanunu”)[1][3]
No: BGBl. 2026 I Nr. 107 · 16 Nisan 2026
Metni oku ↗Yürütücüler
- Bärbel Bas[4][1][12]Federal Çalışma ve Sosyal İşler Bakanı (Bundesministerin für Arbeit und Soziales, SPD), yasanın sorumlu bakanı ve ortak imza sahibi · 2025-2026 · Girişimci
- Friedrich Merz[1]Federal Şansölye (Bundeskanzler, CDU), yasanın ortak imza sahibi · 2026 · Girişimci
- Bundesagentur für Arbeit / Jobcenter[7][6]Ödemeyi yapan ve yeni yükümlülükleri ile kesintileri uygulayan Federal İş Ajansı ve jobcenter'lar · 2026 → · Uygulama
Uygulama
- Jobcenter'lar (Federal İş Ajansı ile yerel yönetimlerin ortak yapıları veya yetkilendirilmiş belediye kuruluşları)
- Federal İş Ajansı (Bundesagentur für Arbeit), gençlere destek (Kitap III) ve örgütlü dolandırıcılıkla mücadele
- Belediye kuruluşları (konut ve ısınma giderleri, isteğe bağlı metrekare başına üst sınır)
- Gümrüklerin kayıt dışı çalışma denetim birimi (Finanzkontrolle Schwarzarbeit), jobcenter'ların artık bildirimde bulunması gereken birim
Açıklanan hedef
Temel gelir desteğinde “dayanışma ve bireysel sorumluluk” arasındaki dengeyi yeniden kurmak: işe yerleştirmeye öncelik vererek insanları kalıcı biçimde istihdama kazandırmak, iş merkezleriyle işbirliğini daha bağlayıcı hale getirmek ve bunu daha güçlü kesintilerle uygulatmak, nakdi yardımları gerçekten ihtiyaç sahibi kişilere (varlıklar, konut giderleri) ayırmak ve yardım dolandırıcılığıyla mücadele etmek. Hükümet 2026-2027'de sınırlı net tasarruf bekliyor.[2][6][8]
Federal hükümete göre (Aralık 2025 tarihli kanun tasarısı; Çalışma Bakanlığı)
Kamu harcamalarındaki net değişim (Federasyon, Länder, belediyeler, Federal İstihdam Ajansı)
-0,09 milyar €
2026 · hükümetin kanun tasarısına göre (uygulama maliyeti hariç bütçe etkisi)[2]
2027'de −70 milyon €, ardından 2028'de +11 milyon € ve 2029'da +9 milyon € (Federal İstihdam Ajansı harcamalarında artış).
Temel yardımlardan yararlanan kişi sayısı 100.000 azalırsa yıllık tasarruf
0,85 milyar €
yıllık, Haziran 2025 ortalama hak edişlerine göre · hükümetin kanun tasarısına göre, ekonomik toparlanmaya bağlı bir senaryo[2]
Bunun yaklaşık 100 milyon €'su belediyelere, kalanı Federasyon'a ait.
Başlıca tedbirler
- “Bürgergeld” nakdi yardımının adı “Grundsicherungsgeld” olarak değiştiriliyor ve Sosyal Kanun'un II. Kitabı “Grundsicherung für Arbeitsuchende” adını alıyor; idareler eski terimi 31 Aralık 2026'ya kadar kullanmaya devam edebilir. Temel tutar değişmiyor: 2026'da yalnız yaşayan bir yetişkin için ayda 563 €.[1][6][9]
- Eğitime veya işe yerleştirme, diğer desteklere göre önceliklidir (yeni § 3a); eğitim, kalıcı bir entegrasyon için daha umut verici olduğunda, özellikle 30 yaşın altındakiler için, mümkün olmaya devam eder. Çalışabilecek durumdaki yararlanıcılar, gerekli ve makul olduğunda tam zamanlı çalışma dahil, ihtiyaç durumundan çıkmak için gerektiği ölçüde çalışma gücünü kullanmak zorundadır.[1][7]
- İlk görüşme (yetkinlik değerlendirmesi ve işbirliği planı) iş merkezinde yüz yüze yapılır; plan, kişiye özel bir danışmanlık, destek veya işe yerleştirme teklifi içerir. Haklı bir neden olmaksızın randevuyu kaçıran veya planın adımlarını yerine getirmeyen kişi, idari işlemle buna zorlanabilir; uzlaştırma usulü kaldırılmıştır.[1][7]
- Bir yükümlülüğün ihlali (iş arama çabalarının kanıtlanmaması, makul bir işin, eğitimin veya tedbirin reddedilmesi) artık standart ödeneği üç ay boyunca %30 oranında azaltır; önceki kurallarda birinci, ikinci ve üçüncü ihlal için sırasıyla bir, iki ve üç ay boyunca %10, %20 ve %30 uygulanıyordu. Kişi yükümlülüğe uyduğunda veya buna ciddi biçimde söz verdiğinde kesinti kaldırılır.[1][7]
- Kaçırılan randevular: ilkinde kesinti yapılmaz; ikinciden itibaren standart ödeneğin %30'u bir ay süreyle kesilir (önceden %10). Art arda üç randevunun kaçırılmasından sonra kişi ulaşılamaz sayılır ve barınma giderleri dahil hakkını kaybeder; ilk ay yalnızca standart ödenek kesilir ve bu süre içinde jobcenter'a bizzat başvurmak hakkı yeniden doğurur.[1][7]
- Somut, derhal başlanabilir ve makul bir işin reddedilmesi artık standart ödeneğin tamamını en az bir, en çok iki ay süreyle ortadan kaldırır; önceden bir ihlal bulunması aranmaz. Bu durumda kira doğrudan ev sahibine ödenir. 23 Nisan 2026'dan beri yürürlüktedir.[1][7]
- Güvenceler: jobcenter bir ruhsal hastalıktan haberdarsa ve art arda üçüncü kaçırılan randevu tespit edilmeden önce kişisel dinleme yapılır; tıbbi veya psikolojik muayene mümkündür; istisnai güçlük hâllerinde kesinti yapılmaz; yalnızca ilgili kişinin standart ödeneği azaltılır, çocukların ödeneği azaltılmaz; yalnızca kesinti nedeniyle hiçbir hak kalmayacaksa ayda 1 € tutarında sembolik bir ödeme yapılır.[1][7]
- Tasarruf: bir yıllık hoşgörü süresi kaldırılmıştır. Korunan varlık artık kişi başına yaşa bağlıdır: 30 yaşına kadar 5.000 €, 31 yaşından itibaren 10.000 €, 41 yaşından itibaren 12.500 € ve 51 yaşından itibaren 20.000 €. Önceki kurallarda ilk yıl yalnızca “önemli” varlık sayılıyordu (ilk kişi için 40.000 €, her ek kişi için 15.000 € üzerinde), sonrasında kişi başına 15.000 € uygulanıyordu.[1][7]
- Konut: kiralar için bir yıllık hoşgörü süresi korunur, ancak giderler ilk günden itibaren yerel uygunluk sınırının 1,5 katıyla sınırlandırılır (kaçınılmazsa veya çocuklu hanelerde aşılmasına izin verilir). Yerel bir kira sınırlamasına (Mietpreisbremse) aykırı kiraya itiraz edilmesi gerekir ve belediye kuruluşları metrekare başına azami kira belirleyebilir.[1][7][12]
- Ebeveynler: çocuk 14 aylığını doldurduğunda (önceden 3 yaş), bakım sağlanması koşuluyla çalışma, eğitim veya dil kursu makul sayılır.[1][7]
- Destek: sübvanse edilen işler (§ 16e) uzun süreli yararlanıcılara açılmış ve işsizlik sigortasına dahil edilmiştir; ödenek kaynaklarının ücret desteklerine aktarılması (“pasif-aktif transfer”) yasaya yazılmıştır, yılda 700 M€'ya kadar; jobcenter'lar 2026'dan itibaren entegrasyon için yılda 1 Md€ daha alır (bütçe kararı, toplam 4,7 Md€).[7][1]
- Dolandırıcılık: jobcenter'lar bildirilmemiş çalışma veya asgari ücretin altında ödeme şüphesini gümrük idaresine bildirmek zorundadır; işverenler, bildirilmemiş veya sahte istihdam nedeniyle haksız yere alınan ödenekler bakımından sorumlu olur; Federal İstihdam Ajansı 2027'den itibaren organize dolandırıcılığa karşı destek rolü üstlenir; serbest meslek faaliyetinin sürdürülebilirliği en geç bir yıl sonra incelenir.[7][6][1]
- Gençler: 1 Ağustos 2027'den itibaren istihdam ajansları, III. Kitap kapsamında, özellikle ulaşılması zor 25 yaş altı gençlere yönelik “sahada” danışmanlık dahil kapsamlı danışmanlık sunar; gençlik istihdam ajansları (Jugendberufsagenturen) yasaya yazılmıştır.[1][7]
Verilerle
standart oranın %'si, 2026'da geçerli kurallar
| Durum | Bürgergeld kuralları (30 Haziran 2026'ya kadar) | Grundsicherung (1 Temmuz 2026'dan beri) |
|---|---|---|
| 1. yükümlülük ihlali (Bürgergeld: 1 ay; Grundsicherung: 3 ay.) | %10 | %30 |
| 2. yükümlülük ihlali (Bürgergeld: 2 ay; Grundsicherung: 3 ay.) | %20 | %30 |
| 3. yükümlülük ihlali (Her iki durumda da 3 ay.) | %30 | %30 |
| 1. kaçırılan randevu (Bürgergeld kurallarında 1 ay.) | %10 | %0 |
| 2. kaçırılan randevu (Her iki durumda da 1 ay. Üst üste üçüncü bir ihlal, yeni kurallara göre hakkın sona ermesine yol açabilir.) | %10 | %30 |
Ölçek %0 değerinden başlar · Somut bir iş teklifinin reddi, standart oranın %100'ünün bir ila iki ay süreyle kesilmesine yol açabilir (önceki kuralda daha önce bir ihlal bulunması gerekiyordu). Olağanüstü zorluk durumlarında hiçbir kesinti yapılmaz.
İşsizlik oranı (ILO)
4,2%
Ç3 2026
Uzun süreli işsizlik
1,1%
Ç2 2026
İstihdam oranı (15-64)
77,5%
Ç2 2026
AROPE oranı (toplam)
21,2%
2025
Takvim
Federal Anayasa Mahkemesi'nin temel gelir desteğindeki yaptırımlara ilişkin kararı[17]
Mahkeme (1 BvL 7/16), standart tutarda %30'luk kesintiyi geçerli saymış; ancak o dönemki bilgiler ışığında, tekrarlanan ihlaller sonrasında %60'lık kesintileri veya yardımların tümüyle kaldırılmasını, istisnai güçlük hâllerinde zorunlu kesintileri ve katı bir üç aylık süreyi reddetmiştir. Bir kişinin, mevcut, makul ve geçimini gerçekten sağlayacak bir işi reddetmesi hâlinde yardımın tümüyle kesilmesine izin vermiştir.
- Tartışılıyor
Hükümet tasarısının Bundestag'da birinci görüşmesi[12]
Bundestag'da birinci görüşme (belge 21/3541)[12]
Bundestag Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu tarafından uzmanların kamuya açık dinlenmesi[12]
Koalisyon gruplarının talebiyle komisyonda yapılan değişiklikler[12]
Ebeveynlerin çalışma yükümlülüğü çocuğun 12. ayından 14. ayına ertelendi; çocuklu hanelerde, tavanı aşan konut giderleri ek süre yılı boyunca karşılanmaya devam ediyor; serbest çalışmanın sürdürülebilirliği bir yıl sonra denetleniyor; ruhsal hastalık şüphesi bulunması halinde kaçırılan bir randevunun ardından tıbbi muayene yapılabiliyor.
Federal Resmî Gazete'de yayımlandı (BGBl. 2026 I No. 107)[1]
Bir işi reddetmeye ilişkin sertleştirilmiş kural yürürlüğe giriyor[1]
Tartışmanın tarafları
Citoyen herhangi bir tutum almaz: argümanlar, sahipleri tarafından ifade edildiği gibi aktarılır.
Savunucularına göre
- Hükümet, güçlü bir sosyal devletin açık ve uygulanabilir kurallara ve çalışabilecek herkesin iş birliğine ihtiyaç duyduğunu savunuyor: yardıma ihtiyacı olan yardım alır, ancak çalışabilen çalışmak için çaba göstermelidir. Hükümet reformu yardım dolandırıcılığına karşı güçlü bir işaret olarak sunuyor ve iş birliği yapan büyük çoğunluk için hiçbir şeyin değişmediğini belirtiyor.[6][2][7]
- CDU/CSU'ya (Carsten Linnemann) göre sistem, onu finanse edenler için adaletsiz hale gelmişti: “destekle ve talep et” ilkesine ve işe yerleştirme önceliğine dönüş, işsizlerin yıllarca uygulamalarda takılı kalmasını önlemeli. SPD (Jens Peick) ise bunu “bir sistem değişikliği değil”, bir sıkılaştırma olarak görüyor ve yararlanıcıların %97'sinin yaptırımlardan etkilenmediğini vurguluyor.[12]
- İşveren konfederasyonu BDA, gerçekten ihtiyacı olanlara odaklanan daha adil bir temel gelir desteğini memnuniyetle karşılıyor; kademeli ölçek olmadan “daha hissedilir” ve daha anlaşılır kesintiler öngörüyor ve daha ileri gidilmesini istiyor (kaçırılan ilk randevudan itibaren sonuçlar, yaşa bağlı varlık muafiyetinin olmaması, konut konusundaki ek sürenin kaldırılması).[20]
- Hükümet, IAB'nin yaptırımların yalnızca yaptırım uygulananlarda değil, tüm yararlanıcılarda işe başlamayı artırabileceğini gösteren çalışmalarına dayanıyor (“ex ante” etkisi). IAB'nin kendisi de yeni yaptırımların daha etkili olmasını “son derece olası” buluyor ve ruhsal hastalığı olan kişilere yönelik öngörülen korumaları memnuniyetle karşılıyor.[2][21]
Karşıtlarına göre
- Yeşiller (Timon Dzienus), temel güvenlik yerine “temel güvensizlikten” söz ediyor; reformun “sosyal turistleri” değil, yalnız anneleri vurduğunu ve konutu kaybetme tehdidiyle bir “tabunun” aşıldığını belirtiyor. Die Linke (Sören Pellmann) ise düşük ücretli çalışanlara yönelik, ülkenin güvenlik vaadini bozan bir “tehdit senaryosu” görüyor.[12]
- DGB sendika konfederasyonu, asgari geçim düzeyini güvence altına alan yardımların Anayasa (Grundgesetz) tarafından korunduğunu ve hükümetin, 2019 tarihli anayasa mahkemesi kararının gerektirdiği şekilde, 2023 kurallarının başarısız olduğuna dair hiçbir ampirik kanıt sunmadığını savunuyor; oturumda kırılgan grupların (çocuklar, ruhsal hastalığı olanlar) korunmasını yetersiz buldu. Paritätische derneği, her üç yaptırımdan birinin çocuklu haneleri etkilediğini belirtti.[19][12]
- IAB, istenmeyen etkilere (daha düşük nitelikli işler veya işgücü piyasasından çekilme) karşı uyarıyor ve standart oranın %30'unu aşan daha fazla kesinti bekliyor; yeni yararlanıcıların yaklaşık %6'sının konut giderleri yerel sınırın 1,5 katını aşıyor ve bunlar arasında yalnız ebeveynler orantısız biçimde fazla temsil ediliyor; kontroller jobcenter'ların iş yükünü belirgin biçimde artıracak. Bürgergeld'in nihai değerlendirmesi henüz mevcut değildi.[21]
- Bundesrat, belediyeler için beklenen tasarrufu (yılda yaklaşık 20 milyon avro) gereken rahatlamanın çok uzağında buldu ve barınma giderlerine ilişkin hükmü giderek “aşırı karmaşık” olarak nitelendirdi; diğer uçta ise AfD (Gerrit Huy), reformun yeterince ileri gitmediğini ve vergi mükelleflerine çok az tasarruf sağlayacağını belirtiyor.[14][12]
Takip edilecek göstergeler
- İşsizlik oranı (ILO) · Destatis / BundesbankKartı gör →
- Uzun süreli işsizlik · EurostatKartı gör →
- İstihdam oranı (15-64 yaş) · EurostatKartı gör →
- Yoksulluk veya sosyal dışlanma riski (AROPE) · EurostatKartı gör →
- Gelir yoksulluğu oranı · EurostatKartı gör →
- İş arayanlar için temel gelir desteği alanlar (SGB II) · Bundesagentur für Arbeithenüz Citoyen kartı yok
- Temel gelir desteğinde ödeme kesintileri (yaptırımlar) · Bundesagentur für Arbeithenüz Citoyen kartı yok
Kaynaklar
- [1]Dreizehntes Gesetz zur Änderung des Zweiten Buches Sozialgesetzbuch und anderer Gesetze vom 16. April 2026 (BGBl. 2026 I Nr. 107, ausgegeben am 22. April 2026) –Bundesgesetzblatt (recht.bund.de), 22 Nisan 2026
- [2]Gesetzentwurf der Bundesregierung : Entwurf eines Dreizehnten Gesetzes zur Änderung des Zweiten Buches Sozialgesetzbuch und anderer Gesetze –Bundesministerium für Arbeit und Soziales, Aralık 2025
- [3]Gesetz zur Umgestaltung der Grundsicherung für Arbeitsuchende (Umsetzungsstand und Dokumente) –Bundesministerium für Arbeit und Soziales
- [4]Pressemitteilung: Bundeskabinett beschließt Gesetzentwurf zur Umgestaltung der Grundsicherung für Arbeitsuchende –Bundesministerium für Arbeit und Soziales, 17 Aralık 2025
- [5]Meldung: Neue Grundsicherung, Verlässliche Unterstützung und nachhaltige Vermittlung (Bundestag stimmt dem Gesetz zu) –Bundesministerium für Arbeit und Soziales, 5 Mart 2026
- [6]Pressemitteilung: Umgestaltung der Grundsicherung, Änderungen treten in Kraft –Bundesministerium für Arbeit und Soziales, 1 Temmuz 2026
- [7]FAQ zur Umgestaltung der Grundsicherung für Arbeitsuchende –Bundesministerium für Arbeit und Soziales, 1 Temmuz 2026
- [8]Grundsicherung für Arbeitsuchende: Ziele, Regeln und wichtigste Änderungen im SGB II –Bundesministerium für Arbeit und Soziales
- [9]Leistungen und Bedarfe in der Grundsicherung für Arbeitsuchende (Regelbedarf 2026) –Bundesministerium für Arbeit und Soziales
- [10]Pressemitteilung: Höhere Regelbedarfe in der Sozialhilfe und beim Bürgergeld (Regelbedarfsstufen 2023 und 2024) –Bundesministerium für Arbeit und Soziales, 13 Eylül 2023
- [11]Bürgergeld-Gesetz : Zwölftes Gesetz zur Änderung des Zweiten Buches Sozialgesetzbuch und anderer Gesetze – Einführung eines Bürgergeldes (BGBl. 2022 I S. 2328) –Bundesministerium für Arbeit und Soziales
- [12]Umgestaltung des Bürgergelds zur Grundsicherung beschlossen (1. Lesung 15.01.2026, Anhörung 23.02.2026, 2./3. Lesung 05.03.2026, Drucksachen 21/3541, 21/4087, 21/4522) –Deutscher Bundestag, 5 Mart 2026
- [13]Beratungsvorgang 764/25: Entwurf eines Dreizehnten Gesetzes zur Änderung des Zweiten Buches Sozialgesetzbuch, Stellungnahme (1061. Sitzung, 30.01.2026) –Bundesrat, 30 Ocak 2026
- [14]BundesratKOMPAKT 1061. Sitzung, Einführung der Grundsicherung: Kritik und Vorschläge vom Bundesrat –Bundesrat, 30 Ocak 2026
- [15]Beratungsvorgang 116/26: Dreizehntes Gesetz zur Änderung des Zweiten Buches Sozialgesetzbuch und anderer Gesetze (Einspruchsgesetz; 1063. Sitzung, 27.03.2026) –Bundesrat, 27 Mart 2026
- [16]BundesratKOMPAKT 1063. Sitzung: Bundesrat billigt Grundsicherung –Bundesrat, 27 Mart 2026
- [17]Urteil vom 5. November 2019, 1 BvL 7/16: Sanktionen zur Durchsetzung von Mitwirkungspflichten bei Bezug von Arbeitslosengeld II teilweise verfassungswidrig (Pressemitteilung Nr. 74/2019) –Bundesverfassungsgericht, 5 Kasım 2019
- [18]Monatsbericht zum Arbeits- und Ausbildungsmarkt: Oktober 2026 –Bundesagentur für Arbeit, Statistik, Ekim 2026
- [19]Stellungnahme des Deutschen Gewerkschaftsbundes zum Referentenentwurf eines Dreizehnten Gesetzes zur Änderung des Zweiten Buches Sozialgesetzbuch –Deutscher Gewerkschaftsbund (publiée par le BMAS), 20 Kasım 2025
- [20]Kurs halten – für mehr Eigenverantwortung und Fairness im Sozialstaat. Stellungnahme zum Referentenentwurf eines Dreizehnten Gesetzes zur Änderung des Zweiten Buches Sozialgesetzbuch –Bundesvereinigung der Deutschen Arbeitgeberverbände (publiée par le BMAS), 20 Kasım 2025
- [21]IAB-Stellungnahme zum Referentenentwurf 13. SGB-II-Änderungsgesetz –Institut für Arbeitsmarkt- und Berufsforschung (publiée par le BMAS), 20 Kasım 2025
