Avrupa Yapay Zekâ Tüzüğü (2024) ve 2026 tarihli “dijital omnibus” değişikliği
1 Ağustos 2024'ten beri yürürlükte olan (AB) 2024/1689 sayılı Tüzük, yapay zekâyı riske göre düzenler: 2 Şubat 2025'ten beri yasak olan sekiz uygulama, 2 Ağustos 2025'ten beri genel amaçlı yapay zekâ modellerine ilişkin kurallar, yüksek riskli sistemlere ilişkin yükümlülükler, şeffaflık yükümlülükleri, 35 milyon avroya veya dünya genelindeki cironun %7'sine kadar idari para cezaları. 27 Temmuz 2026'dan beri yürürlükte olan (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük (“yapay zekâya ilişkin dijital omnibus”), “yüksek riskli” yükümlülükleri 2 Aralık 2027 ve 2 Ağustos 2028 tarihlerine ertelemiş; 2 Aralık 2026'dan itibaren “soyma” uygulamalarını ve yapay zekâyla üretilmiş çocuk cinsel istismarı içeriklerini yasaklamıştır.
Öne çıkanlar
Yasaklı bir yapay zekâ uygulaması için azami para cezası
%7
dünya çapındaki yıllık cironun · Açıklanan
düzenlemenin 99. maddesinin 3. fıkrasına göre[1][2]
Ya da bu tutar daha yüksekse 35 milyon avro; KOBİ'ler ve küçük orta ölçekli işletmeler için ikisinden düşük olanı.
Avrupa Parlamentosu'nun Yapay Zekâ Yasası lehine oyları
523
13 Mart 2024 · Gözlenen
Avrupa Parlamentosu'na göre[7]
46 aleyhte, 49 çekimser.
Avrupa Parlamentosu'nun 2026 omnibus paketi lehine oyları
423
16 Haziran 2026 · Gözlenen
Avrupa Parlamentosu'na göre[9]
57 aleyhte, 174 çekimser.
Yapay zekâya ilişkin Dijital Omnibus'un tahmini idari tasarrufları (üst sınır)
0,43 milyar €
ilk tahmin, Kasım 2025 · Açıklanan
Avrupa Komisyonu'na göre (COM(2025) 836 sayılı teklifin gerekçesi)[5]
İlk teklif için yaklaşık 297,2 ile 433,2 milyon avro arasında bir aralık; herhangi bir etki analizi yapılmamıştır.
- Durum: Yürürlükte 2 Ağustos 2026 tarihinden beri. 2 Ağustos 2026'dan itibaren uygulanır; 50. maddedeki şeffaflık yükümlülükleri ve Komisyonun genel amaçlı yapay zekâ modeli sağlayıcılarına verdiği para cezaları dâhildir; “yüksek riskli” gereklilikler 2026'da belirlenen tarihleri izler (Aralık 2027 / Ağustos 2028).[1][2][9]
- Sonraki tarih: 2 Aralık 2026, “Soyma” uygulamalarının ve yapay zekâ ile üretilen çocuk istismarı içeriklerinin yasağı uygulanıyor; piyasadaki üretken sistemler için işaretleme son tarihi
Kimlik kartı
Dayanak metin
Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act) (yapay zekâya ilişkin uyumlaştırılmış kuralları belirleyen 13 Haziran 2024 tarihli Tüzük)[1]
No: 2024/1689 · 13 Haziran 2024
Metni oku ↗Yürütücüler
- Thierry Breton[4]Avrupa Komisyonu Üyesi, 2021 önerisinden sorumlu (DG CONNECT) · 2021 · Girişimci
- Brando Benifei, Dragoş Tudorache[7]Avrupa Parlamentosu eş raportörleri (İç Pazar ve Sivil Özgürlükler komiteleri) · 2024 · Girişimci
- Henna Virkkunen[6]Avrupa Komisyonu Üyesi, “yapay zekâya ilişkin dijital omnibus” önerisinden sorumlu (DG CONNECT) · 2025 · Değişiklik
- Arba Kokalari, Michael McNamara[8][9]“Yapay zekâya ilişkin dijital omnibus” konusunda Avrupa Parlamentosu eş raportörleri (İç Pazar ve Sivil Özgürlükler komiteleri) · 2026 · Değişiklik
Uygulama
- Avrupa Komisyonu, Avrupa Yapay Zekâ Ofisi (genel amaçlı yapay zekâ modellerinin denetimi)
- Üye devletler, ulusal piyasa gözetimi otoriteleri ve bildirim yapan otoriteler
- Avrupa Yapay Zekâ Kurulu (üye devletlerin temsilcileri)
Açıklanan hedef
İç pazarın işleyişini iyileştirmek ve insan odaklı, güvenilir yapay zekâyı teşvik etmek; bunu yaparken yapay zekâ sistemlerinin zararlı etkilerine karşı sağlığın, güvenliğin ve temel hakların (demokrasi, hukuk devleti ve çevrenin korunması dâhil) yüksek düzeyde korunmasını sağlamak ve yeniliği desteklemek. 2026 değişikliği, standartlardaki ve otoritelerdeki gecikmeyi göz önünde bulundurarak uygulamayı kolaylaştırmayı amaçlamaktadır; “koruma düzeyini düşürmeden”.[1][2]
(AB) 2024/1689 sayılı Tüzük'ün 1. maddesine ve (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük'ün 2 ve 3 numaralı gerekçelerine göre
Başlıca tedbirler
- Sekiz yasaklı uygulama (5. madde): zarar verici manipülasyon veya aldatma, kırılganlıkların istismarı, sosyal puanlama, suç işleme riskinin yalnızca profillemeye dayanarak öngörülmesi, yüz görüntülerinin hedefsiz toplanması, işyerinde ve okulda duygu tanıma (tıbbi veya güvenlik gerekçeleri hariç), hassas özellikleri çıkaran biyometrik kategorizasyon ve kolluk kuvvetlerinin kamusal alanda gerçek zamanlı uzaktan biyometrik kimlik tespiti (önceden izne tabi dar istisnalar hariç).[1][14]
- 2026'da eklenen dokuzuncu yasak, 2 Aralık 2026'dan itibaren uygulanır: kimliği belirlenebilir bir kişinin rızası olmaksızın gerçekçi mahrem görüntülerini, videolarını veya seslerini üreten yapay zekâ sistemleri (“çıplaklaştırma”) ya da çocuğun cinsel istismarına yönelik içerik üreten sistemler; sağlayıcılar için bu, sistemin amacı olduğunda veya yeterli güvenceler bulunmadığında öngörülebilir bir sonuç olduğunda geçerlidir; kullanıcılar için ise sistemi bu amaçla kullanmaları halinde geçerlidir.[2][9]
- Yüksek riskli sistemler (AB güvenlik mevzuatı kapsamındaki ürünlerin güvenlik bileşeni olarak kullanılan yapay zekâ (Ek I) ve işe alım, kredi değerlendirmesi, eğitim, kolluk veya göç gibi Ek III'te listelenen sekiz alanda kullanılan yapay zekâ): risk yönetimi, veri kalitesi, dokümantasyon, kayıt tutma, insan gözetimi, doğruluk ve sağlamlık ile uygunluk değerlendirmesi gerekir.[1][7]
- Genel amaçlı yapay zekâ modelleri: teknik dokümantasyon, aşağı akış sağlayıcıları için bilgilendirme, telif hakkına uyum politikası ve eğitim içeriğinin kamuya açık özeti. 10²⁵ kayan nokta işleminden fazlasıyla eğitilen modellerin sistemik risk taşıdığı varsayılır; bu modeller ayrıca (karşıt testler dahil) değerlendirilmeli, riskleri azaltmalı, ciddi olayları bildirmeli ve siber güvenliklerini sağlamalıdır.[1]
- Şeffaflık: kişilere bir yapay zekâ sistemiyle etkileşim içinde oldukları bildirilmelidir; yapay zekâyla üretilen ses, görüntü, video veya metinler makine tarafından okunabilir bir biçimde işaretlenmelidir; derin sahtecilikler (deepfake) bunları yayanlar tarafından açıklanmalıdır.[1]
- Yaptırımları üye devletler belirler: yasaklı uygulamalar için 35 milyon avroya veya dünya çapındaki yıllık cironun %7'sine kadar (hangisi yüksekse); diğer yükümlülüklerin çoğu için 15 milyon avro veya %3; yanıltıcı bilgi için 7,5 milyon avro veya %1. KOBİ'ler için (ve 2026'dan itibaren küçük orta ölçekli işletmeler için) düşük olan tutar uygulanır. Komisyon, genel amaçlı model sağlayıcılarına 15 milyon avroya veya %3'e kadar ceza verebilir.[1][2]
- Yönetişim: Komisyon'un Yapay Zekâ Ofisi, genel amaçlı yapay zekâ modellerine ilişkin kuralların (bilgi talepleri, değerlendirmeler, para cezaları) uygulanmasını sağlar ve aynı sağlayıcının bir modeline dayanan yapay zekâ sistemlerini denetler; bu rol 2026'da güçlendirilmiştir. Geri kalanı ulusal piyasa gözetim otoriteleri denetler; Yapay Zekâ Kurulu üye devletleri bir araya getirir.[1][2][13]
- 2026 sadeleştirmeleri: “güvenlik bileşeni” tanımının daraltılması; yapay zekâ okuryazarlığı yükümlülüğünün, personelin eğitimini desteklemek için önlem alma yükümlülüğüne indirilmesi; yanlılıkları tespit etmek ve düzeltmek için kişisel verilerin istisnai olarak işlenmesi; makinelerin kendi sektörel güvenlik kurallarına yönlendirilmesi; KOBİ'lere tanınan hafifletmelerin küçük orta ölçekli işletmelere genişletilmesi.[2][1]
Verilerle
Yapay zekâ kullanan işletmeler (10 ve daha fazla çalışan)
20%
2025
Üretken yapay zekâ araçlarını kullananlar
32,7%
2025
Takvim
- Tartışılıyor
Parlamento değişikliklerini kabul etti: Konsey ile müzakereler[4]
Parlamento ve Konsey müzakerecileri arasında geçici anlaşma[7]
Yapay Zekâ Ofisini kuran Komisyon kararı[1]
Tüzük, Yapay Zekâ Ofisini, Komisyonun 24 Ocak 2024 tarihli kararında öngörülen, yapay zekâ sistemlerinin ve genel amaçlı yapay zekâ modellerinin uygulanması, izlenmesi ve denetlenmesinden sorumlu işlevi olarak tanımlar.
Genel amaçlı yapay zekâ için Uygulama Kuralları yayımlandı[11][12]
13 bağımsız uzman tarafından, 1.000'den fazla paydaşın katkısıyla hazırlanan, üç bölümden (şeffaflık, telif hakkı, emniyet ve güvenlik) oluşan gönüllü bir kural metni. Komisyon ve Yapay Zekâ Kurulu, metni uygunluğu göstermek için yeterli bulmuştur; Komisyon'un listelediği imzacılar arasında Amazon, Anthropic, Google, IBM, Microsoft, Mistral AI ve OpenAI yer almaktadır.
- Yürürlükte
Genel amaçlı yapay zekâ modelleri, yönetişim ve yaptırımlara ilişkin kurallar uygulanmaya başlıyor[1]
Onaylanmış kuruluşlar (III. bölüm, 4. kısım), genel amaçlı yapay zekâ modelleri (V. bölüm), yönetişim (VII. bölüm), yaptırımlar (XII. bölüm; Komisyonun model sağlayıcılarına verdiği para cezaları hariç) ve gizlilik uygulanır.
Komisyon “yapay zekâ konulu dijital omnibüs” önerisini sunuyor (COM(2025) 836)[5][6]
Uyumlaştırılmış standartlardaki ve ulusal otoritelerin kurulmasındaki gecikmelere dayanan öneri, “yüksek riskli” yükümlülüklerin yürürlüğe girişini, uyuma yardımcı araçların hazır olduğunu tespit eden bir Komisyon kararına bağlıyordu; azami tarihler 2 Aralık 2027 ve 2 Ağustos 2028 idi. Piyasada hâlihazırda bulunan üretken sistemlerin sağlayıcılarına ise yapay zekâ ile üretilen içerikleri işaretlemeleri için 2 Şubat 2027'ye kadar süre tanıyordu.
Konsey, yapay zekâ konulu dijital omnibüs hakkındaki pozisyonunu belirliyor[10]
Avrupa Parlamentosu omnibüse ilişkin değişiklik önergelerini kabul ediyor[6]
Parlamento ile Konsey arasında omnibüs konusunda geçici anlaşma[8]
Müzakereciler, “yüksek riskli” yükümlülükler için kesin tarihler belirliyor ve yapay zekâ ile üretilen içeriklerin işaretlenmesi son tarihini, Komisyon önerisindeki 2 Şubat 2027 yerine 2 Aralık 2026'ya çekiyor.
- Yürürlükte
(AB) 2026/1744 sayılı Tüzükle değiştirildi (“yapay zekâya ilişkin dijital omnibus”)[2][6]
“Yüksek riskli” yükümlülükler 2 Aralık 2027'ye (Ek III kapsamındaki kullanımlar) ve 2 Ağustos 2028'e (Ek I kapsamındaki ürünlerde yapay zekâ) ertelendi; 2 Aralık 2026'dan itibaren “soyma” uygulamaları ve yapay zekâyla üretilmiş çocuk cinsel istismarı içerikleri yeni olarak yasaklandı.
- Yürürlükte
Genel uygulama tarihi: kalan hükümlerin çoğu uygulanıyor[1][2][9]
2 Ağustos 2026'dan itibaren uygulanır; 50. maddedeki şeffaflık yükümlülükleri ve Komisyonun genel amaçlı yapay zekâ modeli sağlayıcılarına verdiği para cezaları dâhildir; “yüksek riskli” gereklilikler 2026'da belirlenen tarihleri izler (Aralık 2027 / Ağustos 2028).
- Yaklaşıyor: sonuç henüz bilinmiyor
“Soyma” uygulamalarının ve yapay zekâ ile üretilen çocuk istismarı içeriklerinin yasağı uygulanıyor; piyasadaki üretken sistemler için işaretleme son tarihi[2]
5. maddenin 1. fıkrasının yeni (ba) ve (bb) bentleri uygulanır. 2 Ağustos 2026'dan önce piyasaya sunulan, sentetik ses, görüntü, video veya metin üreten sistemlerin sağlayıcıları, bu tarihe kadar çıktıları makine tarafından okunabilir ve tespit edilebilir biçimde işaretlemek zorundadır (50. maddenin 2. fıkrası).
- Yaklaşıyor: sonuç henüz bilinmiyor
Ek III'te yer alan yüksek riskli yapay zekâ sistemlerine ilişkin yükümlülükler uygulanıyor[2][1]
Biyometri, kritik altyapılar, eğitim, istihdam, temel hizmetlere erişim, kolluk faaliyetleri, göç ve sınır kontrolü, adalet ve demokratik süreçler. İlk son tarih: 2026 değişikliğinden önce 2 Ağustos 2026.
Tartışmanın tarafları
Citoyen herhangi bir tutum almaz: argümanlar, sahipleri tarafından ifade edildiği gibi aktarılır.
Savunucularına göre
- Parlamento eş raportörleri, bu metni yapay zekâya ilişkin dünyanın ilk bağlayıcı yasası olarak sundu; amaç riskleri azaltmak, ayrımcılıkla mücadele etmek ve şeffaflık sağlamaktır; kabul edilemez uygulamalar yasaklanmakta, işçilerin ve vatandaşların hakları korunmaktadır (Brando Benifei, S&D) ve yapay zekâ Birliğin temel değerlerine bağlanmaktadır (Dragoş Tudorache, Renew).[7]
- Komisyon ve eş-yasama organları açısından 2026 ertelemesi, uyumlaştırılmış standartların ve ulusal otoritelerin gecikmesine bir yanıttır; bu gecikme uyumu öngörülenden daha ağır hâle getirmişti. Komisyon, tasarrufları 297 ila 433 milyon avro olarak tahmin etmişti. AESK (Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komite), “yüksek riskli” sistemlere ilişkin sürelerin standartların hazır olmasıyla uyumlu hâle getirilmesini önermişti.[2][5][16]
- Omnibus eş-raportörü Arba Kokalari (EPP), “duraklat düğmesine basmanın” ve bürokrasiyi azaltmanın Avrupa'da teknoloji şirketleri kurmayı kolaylaştıracağını savundu. Eş-raportör Michael McNamara (Renew) ise metnin, Tüzük'ün yapısını korurken hukuki güvenlik sağladığını belirtti ve çıplaklaştırma uygulamalarına doğrudan bir yasak getirdiğini ekledi.[9]
Karşıtlarına göre
- 2021'de Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi yasakları fazla dar buldu: kamuya açık veya özel alanlarda otomatik biyometrik tanımanın (kimlik doğrulama hariç) ve davranışsal sinyallerin tanınmasının yasaklanmasını istedi. Nihai metin ise polisin listelenen durumlarda gerçek zamanlı kimlik tespitine izin veriyor ve diğer biyometrik kullanımları yüksek riskli sayıyor.[15][1]
- Avrupa Bölgeler Komitesi, omnibus paketleri için temel hakların güvenceleri üzerindeki etkilerini ölçecek etki analizleri ve kamu istişareleri yapılmamasından üzüntü duydu. Komisyon, değişiklikleri teknik saydığı için hiçbir etki analizi yapmadığını belirtiyor.[17][5]
- AESK, personel arasında yeterli düzeyde yapay zekâ okuryazarlığının sağlanmasına ilişkin açık bir yükümlülüğün korunmasını (2026 metni bunu, okuryazarlığı desteklemek için önlem alma görevi ile değiştirdi) ve bir sağlayıcı Ek III'teki bir sistemi yüksek riskli olmayan olarak sınıflandırdığında otoritelere karşı şeffaflığın sürdürülmesini istedi.[16][2]
Takip edilecek göstergeler
- Yapay zekâ kullanan işletmeler (10 ve üzeri çalışan) · EurostatKartı gör →
- Üretken yapay zekâ araçlarını kullanan kişiler · EurostatKartı gör →
- Kolluk kuvvetlerinin gerçek zamanlı uzaktan biyometrik kimlik tespiti kullanımına ilişkin yıllık raporlar (madde 5, fıkra 7) · Commission européennehenüz Citoyen kartı yok
Kaynaklar
- [1]Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act), OJ L, 2024/1689, 12.7.2024 –EUR-Lex, Official Journal of the European Union, 12 Temmuz 2024
- [2]Regulation (EU) 2026/1744 of the European Parliament and of the Council of 8 July 2026 amending Regulations (EU) 2024/1689, (EU) 2018/1139 and (EU) 2023/1230 as regards the simplification of the implementation of harmonised rules on artificial intelligence (Digital Omnibus on AI), OJ L, 2026/1744, 24.7.2026 –EUR-Lex, Official Journal of the European Union, 24 Temmuz 2026
- [3]Proposal for a Regulation laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act), COM(2021) 206 final –European Commission (EUR-Lex), 21 Nisan 2021
- [4]Procedure 2021/0106/COD: steps of the procedure –EUR-Lex
- [5]Proposal for a Regulation amending Regulations (EU) 2024/1689 and (EU) 2018/1139 as regards the simplification of the implementation of harmonised rules on artificial intelligence (Digital Omnibus on AI), COM(2025) 836 final –European Commission (EUR-Lex), 19 Kasım 2025
- [6]Procedure 2025/0359/COD: steps of the procedure –EUR-Lex
- [7]Artificial Intelligence Act: MEPs adopt landmark law (press release) –European Parliament, 13 Mart 2024
- [8]AI Act: deal on simplification measures, ban on “nudifier” apps (press release) –European Parliament, 7 Mayıs 2026
- [9]AI Act: EP approves simplification measures and “nudifier” app ban (press release) –European Parliament, 16 Haziran 2026
- [10]Legislative Train Schedule: Digital omnibus on AI, 2025/0359(COD) –European Parliament
- [11]The General-Purpose AI Code of Practice (contents and signatories) –European Commission, Shaping Europe’s digital future
- [12]The General-Purpose AI Code of Practice is now available –European Commission, Shaping Europe’s digital future
- [13]European AI Office –European Commission, Shaping Europe’s digital future
- [14]AI Act: regulatory framework for AI –European Commission, Shaping Europe’s digital future
- [15]Opinion of the European Economic and Social Committee on the Proposal for a Regulation laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act) (2021/C 517/09) –European Economic and Social Committee (EUR-Lex, OJ C 517, 22.12.2021), 22 Aralık 2021
- [16]Opinion of the European Economic and Social Committee on the Digital Omnibus on AI and the Digital Omnibus (C/2026/3225) –European Economic and Social Committee (EUR-Lex, OJ C, 2.7.2026), 2 Temmuz 2026
- [17]Opinion of the European Committee of the Regions: Digital simplification and Data Union Strategy (C/2026/3469) –European Committee of the Regions (EUR-Lex, OJ C, 24.7.2026), 24 Temmuz 2026
