Endonezya'nın yeni Ceza Kanunu (KUHP, 2023 tarihli ve 1 sayılı Kanun)
2 Ocak 2023'te yayımlanan ve 2 Ocak 2026'dan beri yürürlükte olan 2023 tarihli ve 1 sayılı Kanun, Hollanda sömürge yönetiminden miras kalan ceza kanununun yerini almaktadır. Kanun, denetim ve toplum hizmetini asıl cezalara ekler, hâkimden küçük davalarda mümkün olduğunca hapis cezasından kaçınmasını ister, idam cezasını 10 yıllık deneme süresine bağlı bir alternatif ceza hâline getirir ve toplumun “yaşayan hukuku”nu tanır. Ayrıca tartışmalı suçlar da içerir (cumhurbaşkanının onuruna saldırı, devlet kurumlarına hakaret, zina, birlikte yaşama). Kanun, yeni bir Ceza Muhakemesi Kanunu (2025 tarihli ve 20 sayılı Kanun) ve bir ceza uyum kanunu (2026 tarihli ve 1 sayılı Kanun) ile aynı zamanda yürürlüğe girmiştir. Ağustos 2026'da Anayasa Mahkemesi 240 ve 241. maddeleri iptal etmiş, 218 ve 219. maddelere dayanan şikâyetleri cumhurbaşkanı ve cumhurbaşkanı yardımcısı ile sınırlamıştır.
Öne çıkanlar
Yeni Ceza Kanunu'ndaki madde sayısı
624
Yayımlandığı haliyle metin (2023) · Gözlenen
2023 tarihli 1 sayılı Kanun (son madde 624. maddedir)[2]
Yayımlanma ile yürürlüğe girme arasındaki geçiş süresi
3 yıl
2 Ocak 2023 – 2 Ocak 2026 · Gözlenen
2023 tarihli 1 sayılı Kanun, madde 624[2]
- Durum: Yürürlükte 28 Ağustos 2026 tarihinden beri. Yürürlükte, hükûmete veya bir devlet kurumuna hakaret suçu olmaksızın (240 ve 241. maddeler, 282/PUU-XXIII/2025 sayılı karar).[9]
- Sonraki tarih: 17 Aralık 2026, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun uygulama düzenlemeleri için öngördüğü süre
Kimlik kartı
Dayanak metin
Undang-Undang Nomor 1 Tahun 2023 tentang Kitab Undang-Undang Hukum Pidana (Ceza Kanunu hakkında 2023 tarihli ve 1 sayılı Kanun)[2][1]
No: UU No. 1 Tahun 2023 (LN 2023 No. 1, TLN No. 6842) · 2 Ocak 2023
Metni oku ↗Yürütücüler
- Joko Widodo[2]Endonezya Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı, 2023 tarihli ve 1 sayılı Kanunu 2 Ocak 2023'te imzaladı · 2023 · Girişimci
- Pratikno[2]Devlet Sekreteri Bakanı, 2023 tarihli ve 1 sayılı Kanunu Resmî Gazete'de yayımladı · 2023 · Girişimci
- Prabowo Subianto[4][6]Endonezya Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı, yeni Ceza Muhakemesi Kanununu (17 Aralık 2025) ve kanunu değiştiren ceza uyum kanununu (2 Ocak 2026) imzaladı · 2025-2026 · Değişiklik
Uygulama
- Yüksek Mahkemeye (Mahkamah Agung) bağlı mahkemeler: ceza verme, idam mahkûmiyetlerinin hafifletilmesine ilişkin görüş
- Polis ve savcılık (Kepolisian, Kejaksaan): yeni Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca soruşturma ve kovuşturma
- Anayasa Mahkemesi (Mahkamah Konstitusi): kanun maddelerinin anayasaya uygunluk denetimi
Açıklanan hedef
Hollanda Doğu Hint Adaları sömürge yönetiminden devralınan ceza kanununu, Pancasila'ya ve 1945 Anayasası'na dayanan, insan haklarına saygılı, kamu yararı ile bireysel çıkarları, failin ve mağdurun korunmasını dengeleyen ulusal bir ceza hukukuyla değiştirmek. Genel gerekçe dört görev sayar: yeniden kodifikasyon yoluyla “sömürgecilikten arındırma”, “demokratikleştirme”, çok sayıda kanuna dağılmış ceza hukukunun “konsolidasyonu” ve hukuktaki gelişmelere ve uluslararası normlara “uyum ve uyumlaştırma”.[2]
1 sayılı 2023 tarihli Kanun'un başlangıç bölümü ve genel gerekçesine göre
Başlıca tedbirler
- 1946 tarihli 1 sayılı Kanun uyarınca uygulanan eski ceza kanununun (sömürge dönemi Wetboek van Strafrecht) kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yürürlükten kaldırılması (madde 622).[2]
- Asli cezalar, en ağırdan başlayarak: hapis, gözaltı (tutupan), denetim, adli para cezası ve toplum hizmeti (madde 65); ölüm cezası özel bir cezadır ve her zaman seçenek olarak öngörülür (madde 67 ve 98). Süreli hapis: aksi öngörülmedikçe kesintisiz en fazla 15 yıl (madde 68).[2]
- Sayılan hâllerde (çocuk veya 75 yaşını aşmış sanık, ilk suç, mağdurun tazmin edilmesi vb.) hapis “mümkün olduğunca” verilmez; ancak özellikle 5 yıl veya daha fazla hapisle cezalandırılan ya da özel bir alt sınırı bulunan suçlar bunun dışındadır (madde 70). Hâkimin en fazla 6 ay hapis veya II. kategori adli para cezası vereceği durumlarda, 5 yıldan az hapisle cezalandırılan suçlar için toplum hizmeti mümkündür (madde 85).[2]
- 10 yıllık deneme süreli ölüm cezası: 2026 değişikliğinden bu yana hâkim bu cezayı, infazın yapılamayacağı 10 yıllık bir deneme süresiyle verir; hükümlü övgüye değer davranış gösterirse, Yüksek Mahkemenin görüşü alındıktan sonra Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle ömür boyu hapse çevrilir; af reddedilir ve ceza 10 yıl içinde infaz edilmezse kendiliğinden ömür boyu hapse dönüşür (madde 99 ila 101).[2][6]
- Toplumun “yaşayan hukuku”: kanun, bir kimsenin kanunda öngörülmeyen bir fiil nedeniyle cezalandırılmayı hak ettiğini kabul eden örf ve âdet hukukunu, bu hukukun yaşadığı yerde ve Pancasila'ya, Anayasa'ya ve insan haklarına uygun olduğu ölçüde dışlamaz; usul ve ölçütler bir hükümet yönetmeliğine bırakılmıştır (madde 2). Yerel bir geleneksel yükümlülüğün yerine getirilmesine tamamlayıcı ceza olarak hükmedilebilir (madde 66).[2]
- Başvurulara konu olan suçlar: Cumhurbaşkanı'nın veya Cumhurbaşkanı Yardımcısı'nın onuruna ya da saygınlığına alenen saldırı, 3 yıla kadar (madde 218; fiil kamu yararı veya meşru müdafaa kapsamındaysa suç oluşmaz; şikâyet gereklidir, madde 220); hükümete veya bir devlet kurumuna alenen hakaret, kurum başkanının yazılı şikâyeti üzerine 1 yıl 6 aya kadar (madde 240, madde 241 ile birlikte Ağustos 2026'da iptal edildi); zina, 1 yıla kadar (madde 411) ve evlilik dışı birlikte yaşama, 6 aya kadar (madde 412); yalnızca eşin şikâyeti üzerine, evli olmayan kişi bakımından ise ebeveyninin veya çocuğunun şikâyeti üzerine kovuşturulur.[2][7][9]
- Cezaların uyarlanmasına ilişkin 2026 tarihli 1 sayılı Kanun: diğer kanunlardaki özel asgari cezalar kaldırılmıştır; ağır insan hakları ihlalleri, terörizm, yolsuzluk ve kara para aklama bunun dışındadır; tek başına öngörülen hafif hapis cezaları (kurungan) para cezasına dönüşür; müebbet veya ölüm seçeneği bulunmayan 15 yılın üzerindeki hapis cezaları 15 yılla sınırlandırılır.[6]
- Yeni Ceza Muhakemesi Kanunu (2025 tarihli 20 sayılı Kanun): onarıcı adalet mekanizması (af, iade, mağdurun tazmini; 7 gün içinde yerine getirilecek bir anlaşmaya kaydedilir, madde 79) ve şüphelilerin sorgusunun video ile kaydedilmesi (madde 30).[4]
Takvim
Temsilciler Meclisi (DPR) ceza kanunu tasarısını genel kurulda kabul etti[11](ikincil kaynak)
Human Rights Watch'a göre metin, 30 Kasım 2022'de parlamento komisyonunda son hâline getirilmişti; önceki bir taslak Eylül 2019'da gösteriler üzerine ertelenmişti.
Yayımlanma: yürürlüğe girmeden önce üç yıllık geçiş dönemi[2]
Uygulama düzenlemelerinin yayımlanmasından sonraki iki yıl içinde çıkarılması öngörülmüştü (madde 621).
Kanun maddelerine karşı ilk anayasaya uygunluk başvuruları kaydedildi[7][8][9][10]
Anayasa Mahkemesi, 218 ila 220. maddelere (cumhurbaşkanı ve cumhurbaşkanı yardımcısının onuruna saldırı, 275/PUU-XXIII/2025 sayılı dava), 411 ve 412. maddelere (zina ve birlikte yaşama, 280/PUU-XXIII/2025 sayılı dava) ve 240 ve 241. maddelere (hükûmete veya devlet kurumlarına hakaret, 282/PUU-XXIII/2025 sayılı dava) yönelik başvuruları kaydeder. Ocak 2026'da başka başvurular da geldi.
Anayasa Mahkemesi kararları: Cumhurbaşkanına yönelik saldırı şikâyeti Cumhurbaşkanı ile Cumhurbaşkanı Yardımcısına bırakıldı[7][8][10]
275/PUU-XXIII/2025 sayılı dava kısmen kabul edildi: 220. maddenin 1. fıkrası, “218 ve 219. maddelerdeki suçlar yalnızca Cumhurbaşkanının ve/veya Cumhurbaşkanı Yardımcısının şikâyeti üzerine kovuşturulabilir” biçiminde okunmadıkça koşullu olarak anayasaya aykırıdır; başvurunun geri kalanı reddedilmiştir, 218 ve 219. maddeler yürürlükte kalmaktadır. Aynı gün, zina ve birlikte yaşamaya ilişkin başvuru (280/PUU-XXIII/2025) dava ehliyeti bulunmadığı gerekçesiyle kabul edilemez bulunmuş, 2026'da değiştirilen 263 ve 264. maddelere (yanlış veya belirsiz haber yayma) ilişkin başvuru (26/PUU-XXIV/2026) ise reddedilmiştir.
- Yürürlükte
240 ve 241. maddeler Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildi[9]
Yürürlükte, hükûmete veya bir devlet kurumuna hakaret suçu olmaksızın (240 ve 241. maddeler, 282/PUU-XXIII/2025 sayılı karar).
Anayasa Mahkemesi, hükümeti veya devlet kurumlarını aşağılama suçunu iptal etti[9]
282/PUU-XXIII/2025 sayılı dava tümüyle kabul edildi: 240. madde, bu maddenin gerekçesi ve 241. madde anayasaya aykırıdır ve artık bağlayıcı değildir. Mahkeme, bu hükümlerin hukuki güvenliği, eşit muameleyi, ifade özgürlüğünü ve iletişim kurma hakkını (Anayasa'nın 28D, 28E ve 28F maddeleri) güvence altına almadığına hükmetmiştir.
- Yaklaşıyor: sonuç henüz bilinmiyor
Ceza Muhakemesi Kanunu'nun uygulama düzenlemeleri için öngördüğü süre[4]
366. madde, uygulama düzenlemelerinin yayımlanma tarihinden (17 Aralık 2025) itibaren bir yıl içinde çıkarılmasını zorunlu kılmaktadır. Hepsinin bu tarihe kadar kabul edilip edilmeyeceği bilinmemektedir.
Tartışmanın tarafları
Citoyen herhangi bir tutum almaz: argümanlar, sahipleri tarafından ifade edildiği gibi aktarılır.
Savunucularına göre
- Yasa koyucu, kanunu Hollanda sömürge yönetiminden devralınan bir ceza hukukunun yerine ulusal bir hukukun getirilmesi olarak sunmaktadır; dört görev belirlenmiştir: sömürgecilikten arındırma, demokratikleşme, konsolidasyon ve uluslararası normlarla uyumlaştırma.[2]
- Temsilciler Meclisi (DPR), Anayasa Mahkemesi önünde, zina ve birlikte yaşama maddelerinin devletin Tanrı inancına dayanan kamusal ahlak düzenini koruma görevini yansıttığını ve bunların yalnızca şikâyet üzerine kovuşturulan suçlar hâline getirilmesinin cezalandırmayı daraltıp ceza hukukunu son çare yaptığını savunmuştur.[8]
- Hükümet Mahkeme'ye, zinanın yalnızca şikâyet üzerine kovuşturulmasının, olağan bir suç isteyenlerle devletin özel hayatın dışında kalmasını isteyenler arasında bir uzlaşı olduğunu; şikâyette bulunabilecek kişilerin sınırlandırılmasının kendini adalet dağıtıcısı sayanları ve hukuki yararı olmayan üçüncü kişilerin ihbarlarını önlediğini bildirmiştir.[8]
- Hükümete göre 218. maddenin 2. fıkrasındaki “kamu yararı veya meşru müdafaa” istisnası, meşru eleştiriyi, protestoları ve Cumhurbaşkanı'nın politikalarına karşı muhalefeti onuruna yönelik saldırılardan bilinçli olarak ayırır; böylece hükümet politikasının eleştirilmesi suç değildir.[8]
Karşıtlarına göre
- 275/PUU-XXIII/2025 sayılı davanın başvurucuları, Cumhurbaşkanı'nın onuruna saldırıya ilişkin maddelerin kanun önünde eşitliğe aykırı bir ayrıcalık yarattığını, keyfî yorumlara açık olduğunu ve görüş özgürlüğünü engellediğini savunmuştur; Mahkeme maddeleri korumuş, ancak şikâyet hakkını Cumhurbaşkanı ve Cumhurbaşkanı Yardımcısı'na özgülemiştir.[7]
- 282/PUU-XXIII/2025 sayılı davanın başvurucuları, hükümete veya devlet kurumlarına hakaret suçunun kamu politikalarının eleştirisini ihbarlara ve kovuşturmaya açık hâle getirdiğini, “caydırıcı etki” ve oto-sansür yarattığını savunmuştur; Mahkeme onları haklı bulmuş ve 240 ile 241. maddeleri iptal etmiştir.[9]
- 280/PUU-XXIII/2025 sayılı davanın başvurucuları, 411 ve 412. maddelerin, uygulamada yasal olarak evlenemeyen kişileri (farklı dinlere mensup çiftler, yerli inançların mensupları) evli olmadıkları için cezalandırdığını ve özel hayatın gizliliği hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür; başvuru, esasa ilişkin bir karar verilmeksizin, menfaat ilişkisi bulunmadığı gerekçesiyle kabul edilemez bulunmuştur.[8]
- Human Rights Watch, birçok maddenin uluslararası insan hakları hukukunu ihlal ettiği görüşündedir; kuruluşa göre kadınlar ile LGBT bireyler üzerinde orantısız bir yük oluşturacak zina ve birlikte yaşama suçlarını, irtidadı da kapsayan genişletilmiş dine hakaret bölümünü (madde 302) ve doğum kontrolü ile kürtaja ilişkin bilgi edinmeye getirilen kısıtlamaları örnek göstermektedir.[11](ikincil kaynak)
Takip edilecek göstergeler
- Cezaevi nüfusu · Ditjen Pemasyarakatan (Sistem Database Pemasyarakatan)henüz Citoyen kartı yok
- Cezaevi doluluk oranı · Ditjen Pemasyarakatan (Sistem Database Pemasyarakatan)henüz Citoyen kartı yok
- Mahkemelerce verilen gözetim ve toplum hizmeti cezaları · Mahkamah Agunghenüz Citoyen kartı yok
- Kanunun maddelerine karşı Anayasa Mahkemesi'nde derdest başvurular · Mahkamah Konstitusihenüz Citoyen kartı yok
Kaynaklar
- [1]Undang-Undang Nomor 1 Tahun 2023 Tentang Kitab Undang-Undang Hukum Pidana · Disahkan 2 Januari 2023, Diundangkan 2 Januari 2023, LN 2023 No. 1, TLN No. 6842 –JDIH Kementerian Sekretariat Negara (Ministry of State Secretariat), 2 Ocak 2023
- [2]Salinan UU Nomor 1 Tahun 2023 tentang Kitab Undang-Undang Hukum Pidana (teks dan penjelasan) –JDIH Kementerian Sekretariat Negara (Ministry of State Secretariat), 2 Ocak 2023
- [3]Undang-Undang Nomor 20 Tahun 2025 Tentang Kitab Undang-Undang Hukum Acara Pidana · Disahkan 17 Desember 2025 –JDIH Kementerian Sekretariat Negara (Ministry of State Secretariat), 17 Aralık 2025
- [4]Salinan UU Nomor 20 Tahun 2025 tentang Kitab Undang-Undang Hukum Acara Pidana –JDIH Kementerian Sekretariat Negara (Ministry of State Secretariat), 17 Aralık 2025
- [5]Undang-Undang Nomor 1 Tahun 2026 Tentang Penyesuaian Pidana · Disahkan 2 Januari 2026 –JDIH Kementerian Sekretariat Negara (Ministry of State Secretariat), 2 Ocak 2026
- [6]Salinan UU Nomor 1 Tahun 2026 tentang Penyesuaian Pidana –JDIH Kementerian Sekretariat Negara (Ministry of State Secretariat), 2 Ocak 2026
- [7]Putusan Nomor 275/PUU-XXIII/2025 (Pengujian UU 1/2023, Pasal 218, 219 dan 220) –Mahkamah Konstitusi Republik Indonesia (Constitutional Court), 12 Ağustos 2026
- [8]Putusan Nomor 280/PUU-XXIII/2025 (Pengujian UU 1/2023, Pasal 411 dan 412) –Mahkamah Konstitusi Republik Indonesia (Constitutional Court), 12 Ağustos 2026
- [9]Putusan Nomor 282/PUU-XXIII/2025 (Pengujian UU 1/2023, Pasal 240 dan 241) –Mahkamah Konstitusi Republik Indonesia (Constitutional Court), 28 Ağustos 2026
- [10]Putusan Nomor 26/PUU-XXIV/2026 (Pengujian UU 1/2026 tentang Penyesuaian Pidana, Pasal 263 dan 264 UU 1/2023) –Mahkamah Konstitusi Republik Indonesia (Constitutional Court), 12 Ağustos 2026
- [11]Indonesia: New Criminal Code Disastrous for Rights –Human Rights Watch, 8 Aralık 2022 · ikincil kaynak
