Endonezya'nın istihdam yaratma omnibus yasası (Cipta Kerja) ve çalışma hayatı bölümü
2 Kasım 2020'den bu yana yürürlükte olan, 186 maddelik bir omnibus yasa olan 2020 tarihli 11 sayılı İstihdam Yaratma Yasası, yatırımı çekmek amacıyla düzinelerce sektörel yasayı yeniden yazdı. Bunların arasında 2003 tarihli İşgücü Yasası da vardı: asgari ücretin bir formülle belirlenmesi, sözleşme sürelerinin ve alt işveren kullanımının hükümet yönetmeliklerine bırakılması, sabit bir kıdem tazminatı çizelgesi ve yeni bir işsizlik sigortası. 25 Kasım 2021'de Anayasa Mahkemesi, yasanın kabul usulünü koşullu olarak anayasaya aykırı buldu ve düzeltmesi için iki yıl süre verdi; hükümet yasayı, 2023 tarihli 6 sayılı Yasa ile onaylanan 2022 tarihli 2 sayılı yasa hükmünde yönetmelik ile değiştirdi. 31 Ekim 2024'te Mahkeme, çalışma hayatına ilişkin 21 hükmü yeniden yorumladı ve iki yıl içinde ayrı bir çalışma yasası çıkarılmasını istedi. 28 Ekim 2026'da yayımlanan 2026 tarihli 27 sayılı Çalışma Hayatının Korunması Yasası, çalışma hayatı bölümünü (81. madde) ve 2003 tarihli yasayı yürürlükten kaldırdı; işsizlik sigortası dahil omnibus yasanın geri kalanı yürürlükte kalmaya devam ediyor.
Öne çıkanlar
Anayasa Mahkemesi'nin yeniden yorumladığı çalışma hükümleri
21
31 Ekim 2024 tarihli karar · Gözlenen
Anayasa Mahkemesi, 168/PUU-XXI/2023 sayılı karar, hüküm fıkrasının 2 ila 22. maddeleri[8]
2026 tarihli 27 sayılı Çalışma Hayatının Korunması Kanunu'nun madde sayısı
313
28 Ekim 2026'da yayımlandı · Gözlenen
Uzatmalar dahil belirli süreli sözleşmenin azami süresi
4 yıl
28 Ekim 2026'dan beri · Gözlenen
2026 tarihli 27 sayılı Kanun, 82(2). madde[10]
İşsizlik oranı (ILO)
3,2%
2025
- Durum: Yürürlükte 28 Ekim 2026 tarihinden beri. Yürürlükte, çalışma hayatı bölümü değiştirildi: 2026 tarihli 27 sayılı Yasa, 2023 tarihli 6 sayılı Yasa'nın 80. maddesinin a bendini ve 81. maddesini (2003 tarihli İşgücü Yasası'nda yapılan değişiklikler) ve 2003 tarihli yasanın kendisini yürürlükten kaldırır. İşsizlik sigortasını oluşturan sosyal güvenlik değişiklikleri dahil omnibus yasanın geri kalanı yürürlükte kalır.[10][9]
- Sonraki tarih: 28 Ekim 2028, Eyalet iş müfettişlerinin merkezi bakanlığa devri için son tarih
Kimlik kartı
Dayanak metin
Undang-Undang Nomor 6 Tahun 2023 tentang Penetapan Peraturan Pemerintah Pengganti Undang-Undang Nomor 2 Tahun 2022 tentang Cipta Kerja menjadi Undang-Undang (İstihdam Yaratma Hakkında 2022 tarihli 2 sayılı yasa hükmünde yönetmeliği onaylayan 2023 tarihli 6 sayılı Yasa)[1][2]
No: UU Nomor 6 Tahun 2023 (LN 2023 No. 41, TLN No. 6856) · 31 Mart 2023
Metni oku ↗Yürütücüler
- Joko Widodo[3][2]Cumhurbaşkanı: 2020 tarihli 11 sayılı Yasa'yı yayımladı, 2022 tarihli 2 sayılı yasa hükmünde yönetmeliği çıkardı ve 2023 tarihli 6 sayılı Yasa'yı yayımladı · 2020-2023 · Girişimci
- Airlangga Hartarto[13](ikincil kaynak)Ekonomi Koordinatör Bakanı: Parlamentonun 2022 tarihli yönetmeliği onayladığı sırada hükümet adına konuştu · 2023 · Girişimci
- Prabowo Subianto[10]Cumhurbaşkanı: çalışma hayatı bölümünü yürürlükten kaldıran 2026 tarihli 27 sayılı Çalışma Hayatının Korunması Yasası'nı yayımladı · 2026 · Değişiklik
- Yassierli[11][15]İşgücü Bakanı: 2026'da Çalışma Hayatının Korunması Yasası tasarısının görüşülmesinde hükümeti temsil etti · 2026 · Değişiklik
Uygulama
- İşgücü Bakanlığı (Kementerian Ketenagakerjaan)
- Eyalet valileri ve ücret konseyleri (asgari ücretler)
- BPJS Ketenagakerjaan (çalışanların sosyal güvenlik kurumu, işsizlik sigortası)
- Ekonomi Koordinatör Bakanlığı (omnibus yasanın bütünü)
Açıklanan hedef
İşe girişimi ve yatırımı kolaylaştırarak, kooperatifleri ile mikro, küçük ve orta ölçekli işletmeleri koruyup güçlendirerek ve ulusal stratejik projeleri hızlandırarak istihdam yaratmak ve artırmak; bunu yaparken her vatandaşa iş ve çalışma ilişkisinde adil muamele güvencesi sağlamak. 2022 tarihli yönetmelik, buna küresel stagflasyona yanıt verme gerekliliğini ekler.[3][2]
2020 tarihli 11 sayılı Kanun'un 3. maddesi ve 2023 tarihli 6 sayılı Kanun'un genel gerekçesi (hükümet)
Kanunu gerekçelendirmek için anılan işsiz sayısı
7.050.000
2020'de anılan rakam · 2020 tarihli 11 sayılı Kanun'un genel gerekçesi (hükümet)[3]
Çalışma çağındaki 45,84 milyon işgücü mensubu işsiz, eksik istihdamlı, yarı zamanlı çalışan veya işgücüne yeni katılan durumdaydı (işgücünün %34,3'ü); buna karşılık yıllık istihdam yaratımı en fazla 2,5 milyondu.
İstihdamdakiler arasında kayıt dışı çalışanların payı
%59,97
Şubat 2022 · 2023 tarihli 6 sayılı Kanun'un genel gerekçesi (hükümet): 135,61 milyon istihdamlı kişiden 81,33 milyonu[2]
Başlıca tedbirler
- Formülle belirlenen asgari ücret: eyalet asgari ücretleri zorunlu, ilçe asgari ücretleri isteğe bağlıdır; ekonomik büyüme, enflasyon ve hükümet yönetmeliğiyle tanımlanan bir “belirli endeks” üzerinden hesaplanır; mikro ve küçük işletmeler kapsam dışındadır ve ücretleri çalışanlarıyla anlaşarak belirler (değişik 2003 tarihli Kanun'un 88C, 88D ve 90B maddeleri).[2]
- Belirli süreli sözleşmeler: yasal üst sınır (2 yıl, bir kez 1 yıl uzatılabilir) kaldırıldı; süre ve yenilemeler hükümet yönetmeliğine bırakıldı; işveren, sözleşme sona erdiğinde tazminat ödemek zorundadır (59 ve 61A maddeleri).[2][8]
- Alt işverenlik: bir şirket, işinin bir kısmını yazılı sözleşmeyle başka bir şirkete devredebilir; hangi işlerin kapsanacağını hükümet belirler; alt işveren şirket, çalışanlarının korunmasından ve ücretlerinden sorumludur (64 ve 66. maddeler).[2]
- Kıdem tazminatı: kıdeme göre 1 ila 9 aylık ücret tutarında sabit bir tarife ve 3 yıldan itibaren 2 ila 10 aylık kıdem primi (156. madde); Anayasa Mahkemesi 2024'te “en az” ifadesini yeniden getirdi.[2][8]
- İşsizlik sigortası (Jaminan Kehilangan Pekerjaan), 2004 tarihli sosyal güvenlik kanununda (82. madde) altıncı ulusal sosyal güvenlik programı olarak eklendi; bu bölüm 2026'da yürürlükten kaldırılmadı.[2][10]
- 2026 tarihli 27 sayılı Kanun (çalışma kümesinin yerine geçer): en fazla 2 yıllık belirli süreli sözleşmeler, her biri en fazla 1 yıl olmak üzere iki kez uzatılabilir; alt işverenlik temizlik, çalışan yemeği, güvenlik ve çalışan taşımacılığıyla sınırlıdır; asgari ücret, formülün (0,5 ile 1 arasında bir “belirli endeks” ile) ve insana yakışır yaşam ihtiyaçları anketinin yüksek olanına dayanır, sektörel asgari ücretler de bulunur; kıdem tazminatı asgari tutar olarak ifade edilir.[10]
- 2026 tarihli 27 sayılı Kanun ayrıca, işverenlerin kaynak aktarmak zorunda olduğu ve bir kamu kurumunun yönettiği bir kıdem tazminatı yedek fonu oluşturur (mikro ve küçük işletmeler kapsam dışındadır); kamu sektöründe en az %2, işletmelerde en az %1 engelli çalışan istihdamını zorunlu kılar.[10]
Verilerle
Her aşamada yürürlükteki kurallar
| Yasal dayanak | İlk süre | Uzatmalarla birlikte |
|---|---|---|
| 2003 tarihli İşgücü Kanunu, md. 59(4) (Süreye dayalı sözleşme: 2 yıl, bir kez 1 yıl uzatılabilir.) | 2 yıl | 3 yıl |
| Anayasa Mahkemesi'nin yorumu, 2024 (2023 tarihli 6 sayılı Kanun'un kendisi bir üst sınır belirlemiyordu; Mahkeme bunu uzatmalar dahil en fazla 5 yıl olarak yorumladı.) | – | 5 yıl |
| 2026 tarihli 27 sayılı Kanun, md. 82(2) (2 yıl, her biri en fazla 1 yıl olmak üzere iki kez uzatılabilir.) | 2 yıl | 4 yıl |
Ölçek 0 yıl değerinden başlar · Belirli bir işin tamamlanması için yapılan sözleşmeler 2024 ve 2026'da aynı üst sınırlara tabidir.
İşsizlik oranı (ILO)
3,2%
2025
İstihdam oranı (15-64)
65,8%
2025
Eksik istihdam oranı (Endonezya)
7,9%
2025
Genç işsizliği (15-24)
13%
2025
Takvim
- Kabul edildi
Parlamento İstihdam Yaratma tasarısını onaylıyor[12](ikincil kaynak)
Altı grup lehte, PAN çekinceyle, Demokrat ve PKS aleyhte; Yasama Komisyonu başkanına göre metin o aşamada 15 bölüm ve 185 maddeden oluşuyordu.
Anayasa Mahkemesi: yasanın kabul usulü koşullu olarak anayasaya aykırı (91/PUU-XVIII/2020)[6]
Mahkeme, 2020 tarihli 11 sayılı Kanun'un kabul usulünün, iki yıl içinde düzeltilmediği takdirde Anayasa'ya aykırı olduğuna hükmetti; kanun bu arada yürürlükte kaldı, ancak stratejik ve geniş kapsamlı tedbirler askıya alındı ve yeni bir uygulama yönetmeliği çıkarılamadı. İki yıl içinde düzeltme yapılmazsa kanun kalıcı olarak anayasaya aykırı hale gelecek ve değiştirdiği hükümler yeniden uygulanacaktı.
Kanun yapım kuralları omnibus yöntemine izin verecek şekilde değiştirildi[7]
91/PUU-XVIII/2020 sayılı kararın devamı olarak sunulan 2022 tarihli 13 sayılı Kanun, 2011 tarihli kanun yapımı hakkındaki kanuna omnibus yöntemini ekler, ortak onaydan sonra teknik hataların düzeltilmesini düzenler ve “anlamlı katılım” (dinlenme, dikkate alınma ve açıklama alma hakkı) şartını getirir.
- Yürürlükte
2022 tarihli 2 sayılı yasa hükmünde yönetmelik, 2020 tarihli 11 sayılı Yasa'nın yerini alıyor[5][2]
Cumhurbaşkanı tarafından, Anayasa Mahkemesinin 91/PUU-XVIII/2020 sayılı kararını yerine getirmek için ve zorunlu bir acil durum gerekçesiyle (küresel enerji ve gıda fiyatları, enflasyon) çıkarıldı; 2020 tarihli 11 sayılı Yasa'yı yürürlükten kaldırır ve yayımlandığı gün yürürlüğe girer.
Parlamento 2022 tarihli yönetmeliği kanun olarak onayladı[13](ikincil kaynak)
Dokuz grubun yedisi lehte, Demokrat ve PKS aleyhte oy kullandı.
Anayasa Mahkemesi, 2023 tarihli 6 sayılı Kanun'un kabul usulüne ilişkin başvuruyu reddetti (40/PUU-XXI/2023)[8]
Karar, hükümetin 168/PUU-XXI/2023 sayılı davada Mahkeme'ye sunduğu görüşlerde anılmaktadır.
Anayasa Mahkemesi çalışma hayatına ilişkin 21 hükmü yeniden yorumladı ve ayrı bir iş kanunu istedi (168/PUU-XXI/2023)[8]
İşçi Partisi (Partai Buruh) ile FSPMI ve KSPSI dahil sendikaların başvurusu üzerine Mahkeme, çalışma hayatı bölümünün 21 hükmünü şartlı olarak yorumladı: yenilemeler dahil en fazla 5 yıllık belirli süreli sözleşmeler; sektörel asgari ücretler; ücret formülündeki “belirli endeks” tanımı; beş günlük hafta için haftada iki gün dinlenme; kıdem tazminatının asgari tutar olması (“en az”); iki taraflı görüşmeler sonuçsuz kaldığında yalnızca kesinleşmiş bir karardan sonra işten çıkarma. Gerekçesinde, kanun koyucunun en geç iki yıl içinde, sendikaların etkin katılımıyla, 2023 tarihli 6 sayılı Kanun'dan ayrı yeni bir iş kanunu çıkarması gerektiğini belirtti.
Parlamento ve hükümet İş Koruma kanun tasarısını inceliyor[15][14](ikincil kaynak)
Parlamento inisiyatifiyle hazırlanan bir kanun teklifi 27 Ağustos 2026'da Cumhurbaşkanı'na gönderildi; Cumhurbaşkanı 1 Eylül'de konuyla ilgili bakanları görevlendirdi. Eylül ayında sendika koalisyonları, metnin ücretler, sözleşmeler, alt işverenlik ve platform çalışanları konusunda yetersiz kaldığını belirtti.
IX. Komisyon ve hükümet, metnin genel kurula gönderilmesi konusunda anlaştı[11]
23 bölüm ve 313 madde, bunların arasında kıdem tazminatı için bir yedek fon; metin, süreyi 31 Ekim 2026 olarak belirleyen 168/PUU-XXI/2023 sayılı kararın devamıdır.
Parlamento, İş Koruma Kanunu'nu genel kurulda kabul etti[15](ikincil kaynak)
- Yürürlükte
Çalışma hayatı bölümü yürürlükten kaldırıldı ve 2026 tarihli 27 sayılı Çalışma Hayatının Korunması Yasası ile değiştirildi[10][9]
Yürürlükte, çalışma hayatı bölümü değiştirildi: 2026 tarihli 27 sayılı Yasa, 2023 tarihli 6 sayılı Yasa'nın 80. maddesinin a bendini ve 81. maddesini (2003 tarihli İşgücü Yasası'nda yapılan değişiklikler) ve 2003 tarihli yasanın kendisini yürürlükten kaldırır. İşsizlik sigortasını oluşturan sosyal güvenlik değişiklikleri dahil omnibus yasanın geri kalanı yürürlükte kalır.
- Süren aşama
Alt işverenlik ve uygulama yönetmelikleri için bir yıllık geçiş dönemi[10]
Alt işveren işçisi kullanan şirketler, yeni kanuna yayımından itibaren bir yıl içinde uyum sağlamak zorundadır (mevcut alt işverenlik sözleşmeleri sona erene kadar sürer) ve uygulama yönetmelikleri aynı süre içinde çıkarılmalıdır.
- Yaklaşıyor: sonuç henüz bilinmiyor
Eyalet iş müfettişlerinin merkezi bakanlığa devri için son tarih[10]
2026 tarihli 27 sayılı Kanun, eyaletlerdeki iş müfettişlerinin devlet memuru olarak bakanlığa devri için yayımından itibaren en fazla iki yıl tanır.
Tartışmanın tarafları
Citoyen herhangi bir tutum almaz: argümanlar, sahipleri tarafından ifade edildiği gibi aktarılır.
Savunucularına göre
- Hükümet, çok sayıda sektörel kanuna dağılmış kuralların istihdam yaratımını hızlandırma ihtiyacını karşılayamadığını, bu nedenle bunların omnibus yöntemiyle tek bir kanunda birlikte değiştirilmesi gerektiğini ve küresel stagflasyon ortamında Endonezya'nın çekiciliğini korumak için metnin acil olduğunu savundu.[2]
- Anayasa Mahkemesi önünde hükümet, yasanın çalışanları da koruduğunu savundu: belirli süreli sözleşmelerin sonunda tazminat ödenmesi, ödenmeyen kıdem tazminatları veya ücretler için cezai yaptırımlar ve işsizlik sigortası.[8]
- Bakan Koordinatör Airlangga Hartarto, 2022 tarihli yönetmeliğin onaylanması sırasında, belirsiz bir ekonomik konjonktürde yasanın korunması gerektiğini ve uygulama düzenlemelerinin Covid-19 salgınının ardından toparlanmayı hızlandırdığını söyledi.[13](ikincil kaynak)
- İş Gücü Bakanı Yassierli, 2026 tarihli yerine geçen metin hakkında, bu metnin dağınık olan ve belirsizliğe yol açan normları birleştirdiğini, çalışanların temel hakları ile işletmelerin sürekliliği arasında denge kurduğunu belirtti.[15](ikincil kaynak)
Karşıtlarına göre
- Anayasa Mahkemesi 2021'de, 2020 tarihli 11 sayılı Kanun'un kabul usulünün Anayasa'yı ihlal ettiğine hükmetti; bu karar üzerine 2022'de kabul edilen yasa yapım kurallarındaki reform, kamuoyunun anlamlı katılımına ilişkin şartlar ekledi.[6][7]
- İşçi Partisi ve sendikalar Mahkeme önünde, belirli süreli sözleşmelerdeki yasal üst sınırın kaldırılmasının çalışanları çok uzun süre, hatta ömür boyu geçici sözleşmeyle çalışır durumda tutabileceğini ve sürenin doğrudan çalışan ile işletme arasındaki pazarlığa bırakıldığını savundu.[8]
- Demokrat ve PKS grupları, 2020 tasarısına ve 2023'teki yönetmeliğin onaylanmasına karşı oy kullandı.[12][13](ikincil kaynak)
- 2026 tarihli yerine geçen metin konusunda sendika koalisyonları (KSPI, KASBI) Eylül ayında taslağın ücretler, sözleşmeler, alt işverenlik ve platform çalışanları konusundaki önerilerinden çok uzak olduğunu belirtti; işveren örgütü Apindo ise alt işveren çalışanları için beş yıla kadar sözleşmelerin korunmasını ve alt işverenliğin yalnızca destek faaliyetlerinden daha geniş olmasını talep etmişti.[14][17](ikincil kaynak)
Takip edilecek göstergeler
- İşsizlik oranı · World BankKartı gör →
- İstihdam oranı · World BankKartı gör →
- Eksik istihdam oranı · BPSKartı gör →
- Genç işsizlik oranı · World BankKartı gör →
- Valilerin belirlediği eyalet ve sektör asgari ücretleri · Kementerian Ketenagakerjaanhenüz Citoyen kartı yok
- 2026 tarihli 27 sayılı Kanun'un uygulama yönetmelikleri (Ekim 2027'ye kadar bekleniyor) · Kementerian Ketenagakerjaanhenüz Citoyen kartı yok
- İşsizlik sigortası yararlanıcıları · BPJS Ketenagakerjaanhenüz Citoyen kartı yok
Kaynaklar
- [1]Undang-Undang Nomor 6 Tahun 2023 tentang Penetapan Peraturan Pemerintah Pengganti Undang-Undang Nomor 2 Tahun 2022 tentang Cipta Kerja menjadi Undang-Undang (detail page) –Kementerian Sekretariat Negara, JDIH, 31 Mart 2023
- [2]Salinan UU Nomor 6 Tahun 2023 (Lembaran Negara 2023 Nomor 41), with the text of Perppu Nomor 2 Tahun 2022 tentang Cipta Kerja annexed –Kementerian Sekretariat Negara, JDIH, 31 Mart 2023
- [3]Salinan UU Nomor 11 Tahun 2020 tentang Cipta Kerja (Lembaran Negara 2020 Nomor 245) –Kementerian Sekretariat Negara, JDIH, 2 Kasım 2020
- [4]Undang-Undang Nomor 11 Tahun 2020 tentang Cipta Kerja (detail page) –Kementerian Sekretariat Negara, JDIH, 2 Kasım 2020
- [5]Salinan Peraturan Pemerintah Pengganti Undang-Undang Nomor 2 Tahun 2022 tentang Cipta Kerja (Lembaran Negara 2022 Nomor 238) –Kementerian Sekretariat Negara, JDIH, 30 Aralık 2022
- [6]Salinan Putusan Perkara Nomor 91/PUU-XVIII/2020 (letter of the Registrar to the President, Nomor 43.91/PUU/PAN.MK/SPts/11/2021, with the operative part) –Mahkamah Konstitusi Republik Indonesia, 25 Kasım 2021
- [7]Salinan UU Nomor 13 Tahun 2022 tentang Perubahan Kedua atas Undang-Undang Nomor 12 Tahun 2011 tentang Pembentukan Peraturan Perundang-undangan –Kementerian Sekretariat Negara, JDIH, 16 Haziran 2022
- [8]Putusan Nomor 168/PUU-XXI/2023 (Pengujian Undang-Undang Nomor 6 Tahun 2023 tentang Cipta Kerja) –Mahkamah Konstitusi Republik Indonesia, 31 Ekim 2024
- [9]Undang-Undang Nomor 27 Tahun 2026 tentang Pelindungan Ketenagakerjaan (detail page) –Kementerian Sekretariat Negara, JDIH, 28 Ekim 2026
- [10]Salinan UU Nomor 27 Tahun 2026 tentang Pelindungan Ketenagakerjaan (Lembaran Negara 2026 Nomor 179) –Kementerian Sekretariat Negara, JDIH, 28 Ekim 2026
- [11]Komisi IX dan Pemerintah Sepakati RUU Pelindungan Ketenagakerjaan Dibawa ke Paripurna –Dewan Perwakilan Rakyat Republik Indonesia, 5 Ekim 2026
- [12]Rapat Paripurna DPR RI setujui RUU Ciptaker menjadi UU –ANTARA, 5 Ekim 2020 · ikincil kaynak
- [13]DPR setujui Perppu Ciptaker jadi undang-undang dalam rapat paripurna –ANTARA, 21 Mart 2023 · ikincil kaynak
- [14]DPR didesak respons usulan buruh soal RUU Perlindungan Ketenagakerjaan –ANTARA, 16 Eylül 2026 · ikincil kaynak
- [15]Menaker sebut RUU Ketenagakerjaan perkuat perlindungan pekerja secara adil –ANTARA, 6 Ekim 2026 · ikincil kaynak
- [16]Said Iqbal sebut RUU Ketenagakerjaan atur skema pengupahan yang lebih baik –ANTARA, 7 Ekim 2026 · ikincil kaynak
- [17]UU Ketenagakerjaan Pangkas Masa Kontrak Outsourcing, Ini Kata Apindo –Republika (source: ANTARA), 8 Ekim 2026 · ikincil kaynak
