Yargıçların genel oyla seçilmesi: Meksika'nın 2024 tarihli yargı anayasa reformu
15 Eylül 2024'te yayımlanan anayasa kararnamesi, Meksika'daki tüm federal yargıçların, bölge yargıçlarından Yüksek Mahkeme'nin dokuz üyesine kadar, üç erk tarafından gösterilen adaylar arasından doğrudan oyla seçilmesini öngörüyor. Kararname, Yüksek Mahkeme'nin üye sayısını on birden dokuza ve görev süresini on iki yıla indiriyor, Federal Yargı Konseyi'nin yerine seçilmiş bir Yargı Disiplin Mahkemesi ile atanmış bir idare organı getiriyor ve yargıçların ücretini cumhurbaşkanının ücretiyle sınırlıyor. 1 Haziran 2025'teki ilk yargı seçimi, seçim kurumuna göre yaklaşık %13 katılımla 881 federal görevi doldurdu; yeni Mahkeme 1 Eylül 2025'te göreve başladı. 2 Haziran 2026 tarihli yeni bir anayasa kararnamesi, kalan federal ve yerel yargıçların yenilendiği ikinci aşamayı 2027'den Haziran 2028'e erteledi ve aday listelerini sadeleştirdi.
Öne çıkanlar
İlk yargı seçimiyle doldurulan federal yargı kadroları
881
1 Haziran 2025 seçimi · Gözlenen
Ulusal Seçim Enstitüsü (INE)[11][14]
Buna 19 eyaletteki 1.800'den fazla yerel yargı kadrosu eklenir.
İlk yargı seçiminde katılım
%13
1 Haziran 2025 seçimi · Tahmin
INE Başkanı Guadalupe Taddei'ye göre ulusal ortalama (3 Haziran 2025), kayıtlı seçmenler içindeki pay[12][10]
Tahmine göre %12 ile %13 arasında; Meksika Devlet Başkanı yaklaşık 13 milyon seçmenden söz etti.
Yüksek Mahkeme üyeleri (reformdan önce on bir)
9
1 Eylül 2025'ten beri · Gözlenen
Hukukun üstünlüğü (Dünya Bankası göstergesi)
-1,17score
2025
- Durum: Yürürlükte 3 Haziran 2026 tarihinden beri. Anayasa kararnamesi 2 Haziran 2026'da yayımlandı ve ertesi gün yürürlüğe girdi: kalan federal ve yerel yargıçlar 2028 Haziran'ının ilk pazarı seçilecek, listeler erk ve görev başına iki adaya indirildi ve Yüksek Mahkeme iki bölüm halinde toplanabilecek.[4][5]
- Sonraki tarih: Haziran 2028, İkinci yargı seçimi (Haziran 2028'in ilk pazarı)
Kimlik kartı
Dayanak metin
Decreto por el que se reforman, adicionan y derogan diversas disposiciones de la Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos, en materia de reforma del Poder Judicial (Anayasa'nın çeşitli hükümlerini değiştiren, bunlara ekleme yapan ve bunları yürürlükten kaldıran, yargı erkinin reformuna ilişkin kararname)[1][2][5]
No: DOF 15-09-2024, edición vespertina (reforma constitucional n.º 258) · 15 Eylül 2024
Metni oku ↗Yürütücüler
- Andrés Manuel López Obrador[6][8][1]Meksika Devlet Başkanı, anayasa girişimini 5 Şubat 2024'te sundu ve kararnameyi 15 Eylül 2024'te yayımladı · 2024 · Girişimci
- Luisa María Alcalde Luján[8][1]İçişleri Bakanı, girişimin içeriğini Şubat 2024'te sundu ve kararnameyi karşı imzaladı · 2024 · Girişimci
- Claudia Sheinbaum Pardo[9][10][4]Ekim 2024'ten bu yana Meksika Devlet Başkanı, ilk yargı seçiminin uygulanmasını yürüttü ve 2 Haziran 2026 tarihli değiştirici anayasa kararnamesini yayımladı · 2024-2026 · Değişiklik
- Guadalupe Taddei Zavala[11][14]2024-2025 olağanüstü yargı seçimini düzenleyen Ulusal Seçim Enstitüsü'nün (INE) Başkanı · 2024-2025 · Uygulama
- Hugo Aguilar Ortiz[15]Reform uyarınca seçilen Yüksek Mahkeme'nin Başkanı, 1 Eylül 2025'ten Eylül 2027'ye kadar görevde · 2025-2027 · Uygulama
Uygulama
- Ulusal Seçim Enstitüsü (INE), yargı seçimlerinin düzenleyicisi
- Cumhuriyet Senatosu (aday çağrısı, listelerin INE'ye iletilmesi, seçilenlerin yemin töreni)
- Ulusal Yüksek Adalet Mahkemesi (SCJN), Yargı Disiplin Mahkemesi ve yargı idare organı
Açıklanan hedef
Meksika'ya sade, bağımsız ve meşru bir yargı kazandırmak; önüne gelen davaları karara bağlayan, özel çıkarlardan arınmış ve cezasızlığın ortadan kaldırılmasına katkı sağlayan bir yargı oluşturmak. Bunun için Yüksek Mahkeme üyeleri, magistratlar ve yargıçlar genel oyla seçilecek ve yargı aygıtındaki yolsuzlukla mücadele edilecektir.[8][9]
İçişleri Bakanlığı'na (Şubat 2024) ve Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum'a (Ekim 2024) göre
Girişimin seçimle belirlenmesini önerdiği devre magistratları ve bölge yargıçları
1.633
Şubat 2024'te belirtilen rakam · İçişleri Bakanlığı'na göre, girişimin sunumu[8]
Başlıca tedbirler
- Genel oyla seçim (Anayasa, md. 96): Yüksek Mahkeme üyeleri, Seçim Mahkemesi'nin üst ve bölgesel dairelerinin seçim magistratları, Yargı Disiplin Mahkemesi üyeleri, devre magistratları ve bölge yargıçları vatandaşlar tarafından « özgür, doğrudan ve gizli biçimde » seçilir. Her güç (yürütme, Kongre, Yüksek Mahkeme) adayları ön elemeden geçiren beş üyeli bir değerlendirme komitesi kurar; listeler açık kurayla daraltılır, Senato'ya, ardından Ulusal Seçim Enstitüsü'ne iletilir.[1][2]
- Yüksek Mahkeme: on bir yerine dokuz üye, yalnızca genel kurul halinde toplanır (iki daire kaldırılır), yeniden seçilemeyen on iki yıllık görev süresi, en çok oy alan adaya verilen ve iki yılda bir dönüşümlü başkanlık; genel kurul oturumları açıktır.[1][8]
- Kampanyalar: 60 gün, ön kampanya yok, kamu veya özel finansman yok, medyada yer satın alma yok; yayın sürelerine eşit erişim; siyasi partiler ve kamu görevlileri bir adayı destekleyemez ya da karşısında yer alamaz.[1]
- Federal Yargı Konseyi, bir Yargı Disiplin Mahkemesi (ülke genelinde altı yıllığına seçilen beş üye; yargıçları soruşturabilir, görevden uzaklaştırabilir ve görevden alabilir, kararları kesindir) ve bir yargı idaresi organı (altı yıllığına beş üye: biri Başkan tarafından, biri Senato tarafından, üçü Yüksek Mahkeme tarafından atanır) ile değiştirilmiştir. Mahkeme, seçilen yargıçları görevlerinin ilk yılında değerlendirir.[1]
- Ücretler ve emeklilik maaşları: yargı erki mensuplarından hiçbiri Başkandan daha fazla kazanamaz; 2025'te aday olmadığı veya seçilmediği için görevden ayrılan Yüksek Mahkeme üyeleri, adaylık başvurusu çağrısının kapanmasından önce istifa etmedikçe emeklilik maaşlarını kaybeder (bu durumda maaş, görev süresiyle orantılıdır); kanunda öngörülmeyen yargı güven fonları tasfiye edilir ve Hazineye aktarılır.[1][8]
- Usul: amparo davalarında bir kanuna karşı genel etkili bir yürütmeyi durdurma kararı verilemez ve anayasal uyuşmazlık veya anayasaya aykırılık davası açılması, itiraz edilen normu hiçbir zaman durdurmaz; vergi davaları altı ay içinde karara bağlanmalıdır, her gecikme Yargı Disiplin Mahkemesine bildirilir; örgütlü suç davalarında yargıçların kimliği korunabilir.[1][8]
- Geçiş: 2025'te Yüksek Mahkemenin tüm koltukları, Disiplin Mahkemesi, bölgesel seçim daireleri, üst seçim dairesinin boş kadroları ile daire hâkimliklerinin ve bölge yargıçlıklarının yarısı seçildi; görevdeki yargıçlar, vazgeçmedikleri sürece oy pusulalarında yer aldı. Eyaletler de yargıçlarını seçtirmek zorundadır; Haziran 2026 değişikliğinden bu yana kalan federal ve yerel kadrolar Haziran 2028'de yenilenir.[1][4]
- Haziran 2026 değişikliği: her erk kadro başına iki aday sunar (komitesi dört aday belirler, ardından kura ile ikisini seçer), bir koordinasyon komisyonu ortak değerlendirme ölçütleri ve ortak sınavlar belirler, INE her yargı çevresini bölgelere ayırarak her seçmenin uzmanlık alanı başına bir aday seçmesini sağlar, sayım sandık başında yapılır ve Yüksek Mahkeme iki bölüm hâlinde toplanabilir.[4]
Verilerle
Anayasa'nın 15 Eylül 2024 ve 2 Haziran 2026'da değiştirilmiş hâli
| Kadro | Anayasa'da belirlenen görev süresi (yıl) | 2025'te seçilenlerin görev süresi (yıl, geçiş kuralları) |
|---|---|---|
| Yüksek Mahkeme üyesi (2025'te seçilenler: en çok oy alan beş üye için 11 yıl (2036'ya kadar), diğer dört üye için 8 yıl (2033'e kadar). Yeniden seçilme yoktur.) | 12 yıl | 11 yıl |
| Daire hâkimi veya bölge yargıcı (Yeniden seçilebilirler; 2025'te seçilenler 2033'e kadar, 2028'de seçilenler 2036'ya kadar görev yapar.) | 9 yıl | 8 yıl |
| Yargı Disiplin Mahkemesi üyesi (2025'te seçilenler: oylarına göre üçü 2030'a, ikisi 2033'e kadar.) | 6 yıl | – |
| Seçim hâkimi, üst daire | 6 yıl | 8 yıl |
Ölçek 0 yıl değerinden başlar · Geçiş dönemi görev süreleri, sonraki seçimlerin kademelendirilmesi için belirli yıllarda (2033 veya 2036) sona erer.
Hukukun üstünlüğü (Dünya Bankası göstergesi)
-1,17score
2025
Adalet sistemine güven
52,6%
2023
Bildirilmeyen suçlar (“cifra negra”, Meksika)
93,4%
2025
Seçime katılım
61%
2024
Katılım, yargı seçimine değil, siyasi görevler için yapılan ulusal seçimlere aittir.
Takvim
- Tartışılıyor
Temsilciler Meclisi Anayasa İşleri Komisyonu'nda kabul edildi[6]
22 oy lehte, 17 oy aleyhte, çekimser yok.
Temsilciler Meclisi reformu kabul ediyor[7]
Bütün üzerinde 359 oya karşı 135 oy, ardından saklı tutulan maddelerde 357 oya karşı 130 oy.
- Kabul edildi
Kongrenin iki meclisinde kabul edildi ve eyalet kongrelerine gönderildi[7][17][1]
Temsilciler Meclisi 4 Eylül 2024'te (genel oylamada 359 oya karşı 135), Senato 11 Eylül 2024'te (86 oya karşı 41). Eyalet kongrelerinin çoğunluğunun onayından sonra değişikliğin ilanı 13 Eylül 2024 tarihlidir.
Senato reformu kabul etti[17](ikincil kaynak)
Senato'nun eski binası Casona de Xicoténcatl'e taşınan gece oturumunun ardından 86 oya karşı 41 oy; metin eyalet meclislerine gönderildi.
Anayasa değişiklikleri yargı yoluyla itiraz edilemez hale getirildi[3]
Ayrı bir anayasal kararname, Anayasa değişikliklerine karşı açılan anayasal uyuşmazlıkları, anayasaya aykırılık davalarını ve amparo başvurularını kabul edilemez ilan ediyor; derdest davalar bu kurala göre karara bağlanacak.
Yüksek Mahkeme reforma karşı açılan davaları reddetti[18](ikincil kaynak)
Bölge ve devre yargıçlarının seçimini iptal edecek karar taslağı gerekli çoğunluğu sağlayamadı; anayasaya aykırılık davaları reddedildi ve reform yürürlükte kaldı.
INE, Yüksek Mahkeme'nin yeni üyelerine seçim belgelerini teslim etti[13]
Seçilen yargıçlar göreve başlıyor; dokuz üyeli yeni Yüksek Mahkeme[1][15][16]
Kararnameye göre seçilen yargıçlar 1 Eylül 2025'te Senato önünde yemin eder; Yüksek Mahkeme bu tarihten itibaren Hugo Aguilar Ortiz başkanlığında çalışır. Kararname aynı tarihte Yargı Disiplin Mahkemesi'nin ve idare organının göreve başlamasını, Federal Yargı Konseyi'nin ise ortadan kalkmasını öngörüyor.
INE ilk yargı seçim sürecini resmen kapattı[14]
Değiştirici anayasal kararnamenin yayımlanması[4]
İkinci aşama 2028'e ertelendi, güç ve görev başına iki aday, yargı bölgesi bazında oylama, sayım sandıkta yapılacak, Yüksek Mahkeme'nin iki bölüm halinde toplanmasına izin verildi.
- Yürürlükte
Değişiklik: ikinci yargı seçimi 2027'den 2028'e ertelendi[4][5]
Anayasa kararnamesi 2 Haziran 2026'da yayımlandı ve ertesi gün yürürlüğe girdi: kalan federal ve yerel yargıçlar 2028 Haziran'ının ilk pazarı seçilecek, listeler erk ve görev başına iki adaya indirildi ve Yüksek Mahkeme iki bölüm halinde toplanabilecek.
- Yaklaşıyor: sonuç henüz bilinmiyor
İkinci yargı seçimi (Haziran 2028'in ilk pazarı)[4]
2025'te yenilenmeyen federal ve yerel yargıçlar ile boş kadrolar, diğer seçimlerle aynı gün seçilecek; görev süresi 2027'de sona erecek yargıçlar o zamana kadar görevde kalır.
- Yaklaşıyor: sonuç henüz bilinmiyor
2028'de seçilen yargıçların göreve başlaması[4]
Tartışmanın tarafları
Citoyen herhangi bir tutum almaz: argümanlar, sahipleri tarafından ifade edildiği gibi aktarılır.
Savunucularına göre
- Başkan Claudia Sheinbaum, reformun halkın dayatılan üyeler yerine yargıçlarını seçmesini sağladığını ve 2025 seçiminin Meksika'yı “dünyanın en demokratik ülkesi” yaptığını söylüyor.[10]
- Hükümet, reformu yolsuzluk ve nepotizme bir yanıt olarak sunuyor: Cumhurbaşkanı, yargı mensuplarının yarısının görevlerini bir kariyere değil aile bağlarına borçlu olduğunu söyledi, bu iddiasında yargının kendi başkanını örnek gösterdi ve yargıyı organize suçu kayırmakla suçladı.[10][9]
- İçişleri Bakanlığı reformu, tasarruflu ve şeffaf bir adalet için yapılmış bir reform olarak sundu: opak olarak nitelenen daireler yerine yalnızca kamuya açık genel kurulda toplanan daha küçük bir Mahkeme, ömür boyu maaş bulunmaması ve ücretlerin Cumhurbaşkanının ücretiyle sınırlanması.[8]
- Reformun destekçileri ayrıca daha hızlı bir adaleti öne çıkarıyor: vergi davaları için azami süreler, Disiplin Mahkemesine bildirilen gecikmeler ve hükümete göre hâkimlerin Kongre'nin kabul ettiği yasaları engellemesine olanak tanıyan genel etkili durdurma kararlarının sona ermesi.[8][1]
Karşıtlarına göre
- Uluslararası Hukukçular Komisyonu, halk seçiminin, nitelik koşullarının düşürülmesinin, görevdeki tüm federal hâkimlerin görevden ayrılmasının ve “yüzsüz hâkimlerin” yargı bağımsızlığına ciddi zarar vereceğini belirterek Senato'yu metni reddetmeye çağırdı.[19](ikincil kaynak)
- Human Rights Watch seçim sürecini kusurlu buluyor: yargının değerlendirme komitesi çalışmalarını durdurduktan sonra tüm adaylar, iktidar koalisyonunun üçte iki çoğunluğa sahip olduğu yürütme ve Senato komiteleri tarafından ön seçime alındı; kuruluş ayrıca yüzde 13'lük katılıma ve belirli adaylara oy verilmesini öneren basılı rehberler olan “acordeones”e dikkat çekiyor.[20](ikincil kaynak)
- Human Rights Watch ayrıca seçilmiş Disiplin Mahkemesinin hâkimleri kararlarının içeriği nedeniyle cezalandırabilmesinden endişe duyuyor; kuruluşa göre bu durum yargıyı hükümete karşı daha sadık hale getiriyor.[20](ikincil kaynak)
- INE Genel Kurulu üyeleri, oylama gününde seçimin aceleyle, talep edilen bütçe olmadan ve karmaşık oy pusulalarında çok fazla görevle düzenlendiğini söyledi; üye Jaime Rivera ise kamu finansmanı yasağının daha varlıklı adayların işine yaradığını ekledi ve yargı seçimleriyle parti seçimlerinin ayrılmasını önerdi.[11]
Takip edilecek göstergeler
- Hukukun üstünlüğü (Dünya Yönetişim Göstergeleri) · World BankKartı gör →
- Yargıya güven · OECDKartı gör →
- Bildirilmeyen suçlar (“cifra negra”) · INEGI (ENVIPE)Kartı gör →
- Yolsuzluğun kontrolü · World BankKartı gör →
- Haziran 2028 yargı seçimine katılım · INEhenüz Citoyen kartı yok
- Yargı Disiplin Mahkemesinin verdiği cezalar ve görevden alma kararları · Tribunal de Disciplina Judicialhenüz Citoyen kartı yok
Kaynaklar
- [1]Decreto por el que se reforman, adicionan y derogan diversas disposiciones de la Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos, en materia de reforma del Poder Judicial –Diario Oficial de la Federación (Secretaría de Gobernación), 15 Eylül 2024
- [2]Reforma 258 de la Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos · DOF 15-09-2024, edición vespertina –Cámara de Diputados del H. Congreso de la Unión, 15 Eylül 2024
- [3]Reforma 263 de la Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos, en materia de inimpugnabilidad de las adiciones o reformas a la Constitución Federal · DOF 31-10-2024 –Cámara de Diputados del H. Congreso de la Unión, 31 Ekim 2024
- [4]Reforma 283 de la Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos, en materia de reforma al Poder Judicial · DOF 02-06-2026, edición vespertina –Cámara de Diputados del H. Congreso de la Unión, 2 Haziran 2026
- [5]Constitución Política de los Estados Unidos Mexicanos · Reformas constitucionales por decreto en orden cronológico –Cámara de Diputados del H. Congreso de la Unión
- [6]Comisión de Puntos Constitucionales aprobó, en lo general, reformas al Poder Judicial de la Federación (Boletín No. 7120) –Cámara de Diputados, Coordinación de Comunicación Social, 26 Ağustos 2024
- [7]Gaceta Parlamentaria, año XXVII, número 6607 · Votaciones del dictamen en materia de reforma del Poder Judicial –Cámara de Diputados, Gaceta Parlamentaria, 4 Eylül 2024
- [8]Reforma al Poder Judicial responde al reclamo de justicia del pueblo de México: Segob –Secretaría de Gobernación (gob.mx), 12 Şubat 2024
- [9]No habrá retroceso a la elección de jueces, magistrados y ministros, es una decisión del pueblo de México: presidenta Claudia Sheinbaum –Presidencia de la República (gob.mx), 10 Ekim 2024
- [10]La elección histórica del Poder Judicial fue todo un éxito y participaron cerca de 13 millones de mexicanas y mexicanos: Presidenta –Presidencia de la República (gob.mx), 1 Haziran 2025
- [11]Versión estenográfica de la segunda reanudación de la Sesión Extraordinaria del Consejo General, 1 de junio de 2025 –Instituto Nacional Electoral (Central Electoral), 1 Haziran 2025
- [12]Versión estenográfica del mensaje de la consejera Presidenta, Guadalupe Taddei, relativo a los avances de los cómputos a los cargos para la SCJN –Instituto Nacional Electoral (Central Electoral), 3 Haziran 2025
- [13]El INE entregó constancias de mayoría a Ministras y Ministros que habrán de conformar la SCJN –Instituto Nacional Electoral (Central Electoral), 15 Haziran 2025
- [14]Concluye INE la primera elección del Poder Judicial –Instituto Nacional Electoral (Central Electoral), 17 Eylül 2025
- [15]Presidencia · Presidente de la Suprema Corte de Justicia de la Nación del 1 de septiembre de 2025 a septiembre de 2027 –Suprema Corte de Justicia de la Nación
- [16]Conoce la Corte · Ministros –Suprema Corte de Justicia de la Nación
- [17]Senado aprueba en lo general y lo particular la reforma judicial; 86 votos a favor y 41 en contra –Uno TV, 11 Eylül 2024 · ikincil kaynak
- [18]Sigue reforma judicial: SCJN desestima acciones de inconstitucionalidad; elección de juzgadores queda firme –Uno TV, 5 Kasım 2024 · ikincil kaynak
- [19]Mexico: Senate should reject the justice reform bill undermining judicial independence –International Commission of Jurists, 9 Eylül 2024 · ikincil kaynak
- [20]Mexico: Electoral Process Undermines Judicial Independence –Human Rights Watch, 1 Eylül 2025 · ikincil kaynak
