Çalışma Reformu Girişimi: yabancı işçiler, belirli koşullarla işverenlerinin onayı olmadan işveren değiştirebilir ve ülkeden ayrılabilir
14 Mart 2021'den bu yana Suudi Arabistan'ın özel sektöründeki yabancı işçiler, sözleşmeleri sona erdiğinde mevcut işverenlerinin onayı olmadan yeni bir işverene geçebilir; sözleşme sürerken ise bir yıllık hizmetin ardından ve işverene ihbar verilmesi koşuluyla, Bakanlığın Qiwa platformu üzerinden geçiş yapabilir. Ayrıca Absher üzerinden kendileri çıkış ve dönüş vizesi ya da kesin çıkış vizesi talep edebilir; işveren elektronik olarak bilgilendirilir. Sözleşme sona ermeden ayrılan işçi, sözleşmenin feshinin sonuçlarına katlanır. Girişimi 4 Kasım 2020'de duyuran İnsan Kaynakları ve Sosyal Kalkınma Bakanlığı, girişimi ilişkiyi kayıtlı iş sözleşmesine dayandırmanın bir yolu olarak sunuyor; Human Rights Watch ise girişimin kefalet (kafala) sistemini ortadan kaldırmadığını değerlendirdi ve ILO gibi ev işçilerinin Çalışma Kanunu'nun dışında kaldığına dikkat çekiyor. 19 Şubat 2025'ten bu yana yürürlükte olan Çalışma Kanunu değişiklikleri (M/44 sayılı Kraliyet Kararnamesi) bir istifa prosedürü ekledi ve işçinin ihbar süresini 30 gün olarak belirledi.
Öne çıkanlar
Sözleşme sırasında geçiş için mevcut işverenin yanında aranan kıdem
1 yıl
Mart 2021'den beri · Açıklanan
bakanlığın yayımladığı girişim hizmetleri rehberine göre[3]
Krallığa girişten itibaren hesaplanır; sözleşme sona erdikten sonra herhangi bir koşul aranmaz.
Yabancı işgücü içinde İş Kanunu korumasının dışında kalan ev işçilerinin payı
%30
2025 · Tahmin
ILO'ya göre (SAU/25/50/SAU projesi)[18]
Aylık ücretli belirsiz süreli sözleşmede çalışanın asgari bildirim süresi
30
gün, 19 Şubat 2025'ten beri · Açıklanan
M/44 sayılı Kraliyet Kararnamesiyle değiştirilen İş Kanunu'nun 75. maddesine göre[12][16]
Önceden her iki taraf için en az 60 gündü; işverenin bildirim süresi 60 gün olarak kalıyor.
Göçmen nüfusun payı
40,3%
2024
- Durum: Yürürlükte 19 Şubat 2025 tarihinden beri. Değişiklikler, Bakanlar Kurulu'nun 6 Ağustos 2024 tarihli 117 sayılı kararı ve 12 Ağustos 2024 tarihli M/44 sayılı Kraliyet Kararnamesi ile onaylandı; Umm al-Qura resmî gazetesinde yayımlanmasından (23 Ağustos 2024) 180 gün sonra yürürlüğe girdi; 38 madde değiştirildi, 7 madde kaldırıldı, 2 madde eklendi. Çalışma Kanunu kapsamındaki tüm işçilere, Suudi ve yabancı, uygulanır.[5][6][9][10]
Kimlik kartı
Dayanak metin
İnsan Kaynakları ve Sosyal Kalkınma Bakanlığı'nın Ulusal Dönüşüm Programı kapsamındaki Çalışma Reformu Girişimi (“مبادرة تحسين العلاقة التعاقدية”, sözleşme ilişkisini iyileştirme girişimi)[1][2][3]
No: HRSD announcement of 18 Rabi’ al-Awwal 1442 H (4 November 2020); LRI Services Guidebook (HRSD, 2020) · 4 Kasım 2020
Metni oku ↗Yürütücüler
- Ministry of Human Resources and Social Development (HRSD)[1][3]Girişimin, özel sektör temsilcileri ve Suudi Odalar Konseyi ile yapılan toplantıların ardından Ulusal Dönüşüm Programı kapsamında tasarlanması ve başlatılması; Qiwa platformundaki iş değiştirme hizmetini yönetir · 2020-2021 · Girişimci
- Ministry of Interior and National Information Center[1][3]Girişimin hazırlanmasında ortaklar; çıkış ve dönüş vizesi ile kesin çıkış vizesi talepleri Absher platformu üzerinden yapılır · since 2021 · Uygulama
- Ahmed bin Sulaiman Al-Rajhi[8]İnsan Kaynakları ve Sosyal Kalkınma Bakanı; Bakanlar Kurulu'nun 2024 Çalışma Kanunu değişikliklerini onaylamasını memnuniyetle karşıladı · 2024-2025 · Değişiklik
Uygulama
- İnsan Kaynakları ve Sosyal Kalkınma Bakanlığı (HRSD)
- Qiwa platformu (HRSD): iş ilanları ve transfer talepleri
- Absher platformu (İçişleri Bakanlığı): çıkış ve dönüş vizesi ile kesin çıkış vizesi talepleri
- İş mahkemeleri ve dostane çözüm: işçi ile işveren arasındaki uyuşmazlıklar
Açıklanan hedef
Yabancı işçi ile işveren arasındaki ilişkiyi kayıtlı iş sözleşmesine dayandırmak, uluslararası uygulamalara uygun olarak iş piyasasının esnekliğini, etkinliğini ve rekabet gücünü artırmak, Suudi ve yabancı işçilerin sözleşme usulleri arasındaki farkı azaltmak, iş uyuşmazlıklarını azaltmak ve nitelikli yetenekleri çekmek; tüm bunları Vizyon 2030 hedefleri çerçevesinde gerçekleştirmek.[1][2]
İnsan Kaynakları ve Sosyal Kalkınma Bakanlığı'na göre (4 Kasım 2020 tarihli duyuru)
Başlıca tedbirler
- Sözleşme sonunda hareketlilik: yabancı işçi, iş sözleşmesinin sona ermesi üzerine mevcut işverenin onayı olmadan başka bir işverene geçebilir.[1][2]
- Sözleşme süresince hareketlilik: işçi, krallığa girişinden itibaren mevcut işverenin yanında bir yıl çalışmış olmalı, kayıtlı bir sözleşmeye sahip olmalı, yeni işverenden Qiwa üzerinden bir teklif almalı ve ihbar süresine uyarak mevcut işvereni bilgilendirmelidir. Yeni işveren, ücret koruma, sözleşme kaydı ve öz değerlendirme kurallarına uymalıdır. İlk yıl içinde değişiklik, mevcut işverenin onayını gerektirir.[3]
- Yedi durumda koşulsuz transfer: kayıtlı sözleşmenin bulunmaması (kayıt süresi: girişten sonra üç ay), ücretin art arda üç ay ödenmemesi, işverenin yokluğu (seyahat, hapis, ölüm veya başka bir neden), çalışma izninin veya vizenin süresinin dolması, işin içinde yer almayan bir işçi tarafından bildirilen ticari paravan, işverenin iki mahkeme duruşmasına veya iki uzlaşma oturumuna katılmaması ya da mevcut işverenin onayı.[3]
- Çıkış ve yeniden giriş vizesi: sözleşme süresince çalışan vizeyi Absher üzerinden talep eder ve işveren elektronik olarak bilgilendirilir; işveren geçerli bir vizeyi iptal edemez, maliyetini üstlenmez, süresi içinde geri dönmeyen çalışana ise sözleşmenin feshine ilişkin yaptırımlar uygulanır.[1][3]
- Kesin çıkış vizesi: çalışan, sözleşmenin sona ermesinin hemen ardından işverenin onayı olmadan krallıktan ayrılabilir; işveren elektronik olarak bilgilendirilir. Sözleşme sürerken ayrılmak da mümkündür, ancak feshin tüm sonuçlarını çalışan üstlenir.[1][2][3]
- 2025 İş Kanunu değişiklikleri, bildirim süresi: aylık ücretli belirsiz süreli sözleşmelerde çalışan artık en az 30 gün, işveren 60 gün önceden yazılı bildirimde bulunur (önceki metin her iki taraf için en az 60 gün öngörüyordu).[12][16]
- 2025 İş Kanunu değişiklikleri, istifa: yazılı bir istifa, işveren 30 gün içinde yanıt vermezse kabul edilmiş sayılır; işveren kabulü yazılı ve gerekçeli olarak en fazla 60 gün erteleyebilir, çalışan ise istifasını 7 gün içinde geri çekebilir. Deneme süresi toplamda 180 günü aşamaz (önceki metin 90 gün öngörüyordu, yazılı anlaşmayla 180 güne kadar uzatılabiliyordu).[12][13][16]
- 2025 İş Kanunu değişiklikleri, izinler: tam ücretli doğum izni 10 haftadan 12 haftaya çıkıyor (altı haftası doğumdan sonra zorunlu) ve çalışan, kardeşinin ölümünde üç gün ücretli izin alıyor.[15][14][16]
Verilerle
İşsizlik oranı (ILO)
3%
2025
İstihdam oranı (15-64)
63,1%
2025
İşgücüne katılım oranı
65,1%
2025
Göçmen nüfusun payı
40,3%
2024
Göçmenlerin yurt dışına gönderdiği havaleler
58,7 MrUSD
2025
Takvim
Çalışma Reformu Girişimi'nin Ulusal Dönüşüm Programı kapsamında duyurulması[1][2]
Bakanlık girişimi, İçişleri Bakanlığı ve Ulusal Bilgi Merkezi ile birlikte geliştirilen Ücret Koruma Sistemi, iş sözleşmelerinin elektronik kaydı ve iş uyuşmazlıklarının “Wedy” dostane çözümünün tamamlayıcısı olarak sunuyor.
ILO Arap Devletleri Bölge Ofisi duyuruyu memnuniyetle karşılıyor[17]
Bölge direktörü Ruba Jaradat, düzenlemeyi göçmen işçilerin durumunu “tam olarak uygulandığında” iyileştirebilecek önemli bir adım olarak değerlendiriyor ve uygulama, izleme ve değerlendirme mekanizmalarının belirleyici olduğunu belirtiyor.
Human Rights Watch: “Saudi Arabia: Labor Reforms Insufficient” (iş reformları yetersiz)[19](ikincil kaynak)
Kuruluş, reformların kafala sisteminin iki unsurunu (iş değiştirmek ve ülkeden ayrılmak için işverenin onayı) kısmen kaldırdığını, ancak çıkış izninin ve işverenin oturma ve çalışma izinleri üzerindeki denetiminin sürdüğünü, ayrıca ev işçilerinin ve tarım işçilerinin kapsam dışında bırakıldığını belirtiyor.
Bakanlar Kurulu'nun 117 sayılı kararı İş Kanunu değişikliklerini onayladı[6][7]
Bakanlığa göre değişiklikler (38 madde değiştirildi, 7 madde kaldırıldı, 2 madde eklendi) diğer ülkelerin iş kanunlarıyla yapılan bir karşılaştırmayı ve 1.300'den fazla katılımcıyla yürütülen bir istişareyi izliyor; istifayı ve işçilerin üçüncü bir tarafa devrini tanımlıyor, istifa usulüne dair bir madde ekliyor, işçinin itiraz usulünü değiştiriyor ve ruhsatsız işe alımı cezalandırıyor.
M/44 sayılı Kraliyet Kararnamesi değişiklikleri yürürlüğe koydu, değişiklikler 23 Ağustos 2024'te Umm al-Qura resmî gazetesinde yayımlandı[5][9]
Kararname, 2005 tarihli M/51 sayılı Kraliyet Kararnamesiyle çıkarılan İş Kanunu'nu değiştiriyor ve yürürlüğe girişini yayımdan 180 gün sonra olarak belirliyor.
- Yürürlükte
M/44 sayılı Kraliyet Kararnamesi'ndeki Çalışma Kanunu değişiklikleri yürürlükte: istifa prosedürü ve işçi için 30 günlük ihbar süresi[5][6][9][10]
Değişiklikler, Bakanlar Kurulu'nun 6 Ağustos 2024 tarihli 117 sayılı kararı ve 12 Ağustos 2024 tarihli M/44 sayılı Kraliyet Kararnamesi ile onaylandı; Umm al-Qura resmî gazetesinde yayımlanmasından (23 Ağustos 2024) 180 gün sonra yürürlüğe girdi; 38 madde değiştirildi, 7 madde kaldırıldı, 2 madde eklendi. Çalışma Kanunu kapsamındaki tüm işçilere, Suudi ve yabancı, uygulanır.
- Süren aşama
ILO'nun bakanlıkla iş birliği programı: girişimin işçi hareketliliği üzerindeki etkisinin değerlendirilmesi dahil[18]
SAU/25/50/SAU projesi (üçüncü aşama, Temmuz 2025 – Haziran 2028): tam hareketliliğin zorluklarının ve yararlarının değerlendirilmesine dayanarak 2021 girişiminin hareketlilik üzerindeki etkisine ilişkin farkındalığı artırıyor, kafala reformlarındaki eksiklikleri ele alıyor ve ev işçileri için çıkış izinlerinin kaldırılmasını hedefliyor.
Tartışmanın tarafları
Citoyen herhangi bir tutum almaz: argümanlar, sahipleri tarafından ifade edildiği gibi aktarılır.
Savunucularına göre
- İnsan Kaynakları ve Sosyal Kalkınma Bakanlığı, girişimin işgücü piyasasının esnekliğini, etkinliğini ve rekabet gücünü artırdığını, kuralları uluslararası uygulamalarla uyumlu hale getirdiğini, işverenler ile çalışanlar arasındaki uyuşmazlıkları azaltmasının beklendiğini ve yüksek nitelikli yeteneklerin çekilmesine yardımcı olacağını savunuyor.[1]
- Bakanlığa göre ilişkiyi kayıtlı sözleşmeye dayandırmak, Suudi ve yabancı çalışanlara uygulanan prosedürler arasındaki farkı azaltıyor; bunun Suudiler için istihdam fırsatlarını artırması bekleniyor.[1][2]
- ILO Arap Devletleri Bölge Ofisi, girişimi insana yakışır işe doğru önemli bir adım olarak değerlendirdi; tam olarak uygulandığında göçmen işçilerin durumunu iyileştirebileceğini belirtti ve o tarihten bu yana bu çerçevede teknik destek sağladı.[17][18]
- Bakanlık, Aralık 2025 değerlendirmesinde girişimin sözleşme ilişkisini dönüştürdüğünü ve kefillere bağımlılığı azalttığını, iş değiştirme hizmetinin de çalışanların önceki işverenin onayı olmadan işveren değiştirmesine olanak tanıdığını yazıyor.[4]
Karşıtlarına göre
- Human Rights Watch, reformların kefalet sistemini ortadan kaldırmadığını değerlendiriyor: işveren çalışanlarının oturma ve çalışma izinlerini hâlâ başvurarak alıyor, yeniliyor ve iptal ediyor; çalışanlar işverenin kusuru nedeniyle belgesiz kalabiliyor.[19](ikincil kaynak)
- Ev işçileri İş Kanunu kapsamında olmadıkları için dışarıda bırakılıyor: Human Rights Watch sayılarını 3,7 milyonun üzerinde tespit etti, ILO ise yabancı işgücünün %30'unu oluşturduklarını ve hâlâ çıkış izninin kapsamında olduklarını tahmin ediyor.[19][18]
- Human Rights Watch, çıkış izninin kendisinin korunduğunu, ücretlerinin çalışana ait olduğunu ve sözleşme bitmeden kesin çıkış vizesiyle ayrılan çalışanın krallıkta ömür boyu çalışmasının yasaklandığını belirtiyor.[19](ikincil kaynak)
- İnsan Hakları İzleme Örgütü'ne (Human Rights Watch) göre çoğu zaman en kırılgan dönem olan ilk yıl boyunca, çalışan iş değiştirmek için hâlâ işverenin onayına ihtiyaç duyar; hakkında “işe devamsızlık” şikâyeti yapılmış olan çalışan ise hareketlilik hizmetini kullanamaz.[19][3]
Takip edilecek göstergeler
- İşsizlik oranı · Banque mondiale / OITKartı gör →
- Uluslararası göçmenler, nüfus içindeki pay · Banque mondiale / ONU DAESKartı gör →
- Göçmen işçilerin gönderdiği para transferleri · Banque mondiale / FMIKartı gör →
- 55-64 yaş istihdam oranı · OITKartı gör →
- Suudi ve Suudi olmayan çalışanların işsizliği, İşgücü Anketi · GASTAThenüz Citoyen kartı yok
- Qiwa ve Absher üzerinden işlenen iş değişiklikleri ve çıkış vizeleri · HRSD / ministère de l’Intérieurhenüz Citoyen kartı yok
- ILO'nun girişimin işgücü hareketliliği üzerindeki etkisine ilişkin değerlendirmesi (SAU/25/50/SAU projesi) · OIThenüz Citoyen kartı yok
Kaynaklar
- [1]Ministry of Human Resources and Social Development Launches Labor Reforms for Private Sector Workers –Ministry of Human Resources and Social Development (HRSD), 4 Kasım 2020
- [2]وزارة الموارد البشرية والتنمية الاجتماعية تطلق مبادرة "تحسين العلاقة التعاقدية" لعاملي منشآت القطاع الخاص –وزارة الموارد البشرية والتنمية الاجتماعية, 4 Kasım 2020
- [3]Labor Reform Initiative (LRI) Services Guidebook (English version, HRSD 2020; copy archived by the Gulf Labour Markets, Migration and Population programme) –Ministry of Human Resources and Social Development (HRSD), via Gulf Research Center (GLMM database), 2020
- [4]Progress in the Saudi Labor Market –Ministry of Human Resources and Social Development (HRSD), Knowledge Centre, Aralık 2025
- [5]مرسوم ملكي رقم (م/44) وتاريخ 08/02/1446هـ –جريدة أم القرى (Umm al-Qura, official gazette), 23 Ağustos 2024
- [6]الموافقة على تعديل بعض مواد نظام العمل: قرار رقم (117) وتاريخ 02/02/1446هـ –جريدة أم القرى (Umm al-Qura, official gazette), 23 Ağustos 2024
- [7]صدور موافقة مجلس الوزراء على تعديل عدد من مواد نظام العمل –وزارة الموارد البشرية والتنمية الاجتماعية, 6 Ağustos 2024
- [8]وزير الموارد البشرية والتنمية الاجتماعية يشكر القيادة بمناسبة موافقة مجلس الوزراء على تعديل عدد من مواد نظام العمل –وزارة الموارد البشرية والتنمية الاجتماعية, 6 Ağustos 2024
- [9]Ministry of Human Resources and Social Development Announces the Enforcement of Labor Law Amendments Starting Tomorrow, Wednesday –Ministry of Human Resources and Social Development (HRSD), 26 Şubat 2025
- [10]بدء سريان تعديلات نظام العمل غدًا الأربعاء –وزارة الموارد البشرية والتنمية الاجتماعية, 18 Şubat 2025
- [11]الوزارة تُعلن عن نشر اللائحة التنفيذية لتعديلات نظام العمل –وزارة الموارد البشرية والتنمية الاجتماعية, 20 Şubat 2025
- [12]Labor Law, Part Five: Labor Relations (Articles 50-88, text in force) –Ministry of Human Resources and Social Development (HRSD)
- [13]Labor Law, Part One: Definitions & General Provisions (text in force) –Ministry of Human Resources and Social Development (HRSD)
- [14]Labor Law, Part Six: Working Conditions and Terms of Employment (text in force) –Ministry of Human Resources and Social Development (HRSD)
- [15]Labor Law, Part Nine: Women Employment (text in force) –Ministry of Human Resources and Social Development (HRSD)
- [16]Labor Law, Royal Decree No. M/51 (English translation, version before the 2024 amendments) –Human Resources Development Fund (HRDF, Hadaf), 2022
- [17]ILO Regional Office welcomes announcement of Saudi reforms on labour migration –International Labour Organization (ILO), Regional Office for Arab States, 6 Kasım 2020
- [18]Advancing inclusive and future-ready labour market governance in the Kingdom of Saudi Arabia (SAU/25/50/SAU) –International Labour Organization (ILO), Development Cooperation Dashboard
- [19]Saudi Arabia: Labor Reforms Insufficient –Human Rights Watch, 25 Mart 2021 · ikincil kaynak
