7524 sayılı Kanun, vergi kanunlarında değişiklik (2024): ulusal asgari kurumlar vergisi ve küresel asgari vergi
28 Temmuz 2024'te Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edilen ve 2 Ağustos 2024'te Resmî Gazete'de yayımlanan 7524 sayılı Kanun, 61 maddelik bir “torba” metindir. AK Parti'li hazırlayıcıları tarafından, doğrudan vergilerin payının daha yüksek olduğu daha adil bir vergi sistemine doğru bir adım olarak sunulmuştur. Başlıca düzenlemesi ulusal asgari kurumlar vergisidir: 2025 kazançlarından itibaren kurumlar vergisi, indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kazancın %10'undan az olamaz. Kanun ayrıca OECD küresel asgari vergisini iç hukuka aktarır: konsolide hasılatı 750 milyon avroyu aşan çok uluslu gruplar, kazançlarının en az %15 oranında vergilendirilmesi için 2024 hesap döneminden itibaren tamamlayıcı vergi öder. Kanun bunun yanında yap-işlet-devret projeleri ile kamu-özel iş birliği şirketlerinin kurumlar vergisi oranını %30'a çıkarır, çeşitli istisnaları sınırlar, kayıt dışı ekonomiye karşı yaptırım ve denetimleri sıkılaştırır ve asgari emekli aylığını 10.000 liradan 12.500 liraya yükseltir.
Öne çıkanlar
Asgari yurt içi vergi, indirimler öncesi kârın payı olarak
%10
2025 kazançlarından itibaren · Açıklanan
7524 sayılı Kanun, madde 36[1]
Küresel asgari efektif vergi oranı (750 milyon avroyu aşan gruplar)
%15
2024 hesap döneminden itibaren · Açıklanan
7524 sayılı Kanun, madde 37 ve 42[1]
12.500 liraya yükseltilen en düşük emekli aylığından yararlanan emekliler
3.700.000
Temmuz 2024'ten itibaren · Tahmin
Teklifin birinci imza sahibine ve Plan ve Bütçe Komisyonu'nda dinlenen yetkililere göre[5][7]
2024 bütçesine ek maliyet: 33,2 milyar lira (aynı kaynaklara göre).
Kamu dengesi
-2,9% GDP
2025
- Durum: Yürürlükte 2 Ağustos 2024 tarihinden beri. Maddelerin çoğu yayımı tarihinde uygulanır; diğerlerinde kademeli tarihler vardır: küresel asgari vergi 2024 kazançlarına, ulusal asgari vergi 2025 kazançlarına uygulanır, devreden KDV'ye ilişkin beş yıllık kural 1 Ocak 2030'dan itibaren geçerlidir.[1][2]
- Sonraki tarih: 1 Ocak 2030, Beş takvim yılı içinde mahsup edilemeyen KDV, devreden bakiyeden çıkıyor
Kimlik kartı
Dayanak metin
Vergi Kanunları ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun[1][2][4]
No: Kanun No. 7524 (Resmî Gazete No. 32620, 2 August 2024) · 28 Temmuz 2024
Metni oku ↗Yürütücüler
- Nilgün Ök[4][7]Denizli Milletvekili (AK Parti), 2/2290 sayılı kanun teklifinin ilk imzacısı · 2024 · Girişimci
- Ersan Aksu[4][5]Samsun Milletvekili (AK Parti), 2/2290 sayılı kanun teklifinin ilk imzacısı · 2024 · Girişimci
- Mehmet Muş[4][5][9]Plan ve Bütçe Komisyonu Başkanı (AK Parti, Samsun), metni değiştirerek kabul eden esas komisyon · 2024 · Değişiklik
Uygulama
- Gelir İdaresi Başkanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı: asgari vergilerin uygulama kuralları, beyanları ve tahsilatı
- Hazine ve Maliye Bakanlığı: ulusal ve küresel asgari vergilerin usul ve esaslarını belirlemeye yetkili
- Cumhurbaşkanı: %10'luk ulusal asgari vergi oranını sıfıra indirebilir veya sektör bazında iki katına çıkarabilir ve nitelikli asgari vergisi bulunan ülkeleri belirler
- Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK): 12.500 liralık asgari emekli aylığını öder
Açıklanan hedef
2024-2026 Orta Vadeli Program doğrultusunda: etkin, sade ve daha adil bir vergi sistemi kurmak, doğrudan vergilerin payını artırmak, kamu harcamalarını kalıcı kaynaklarla finanse etmek ve etkisiz istisnaları kaldırmak. Metin beş amaç belirtmektedir: vergi güvenliği ve kayıt dışı ekonomiyle mücadele, vergi adaleti ve doğrudan vergilerin payının artırılması, daha iyi vergi uyumu, bazı istisnaların kaldırılması veya yeniden düzenlenmesi, yaptırımların ve tahsilatın güçlendirilmesi. İndirim ve istisnalar fiilen ödenen kurumlar vergisini %25'lik oranın çok altında tuttuğundan, beyan edilen kazanca bağlı bir asgari vergi getirilmiştir; küresel asgari vergi ise çok uluslu şirketlerden Türkiye'de alınmayan verginin yerine başka ülkeler tarafından tahsil edilmemesini amaçlamaktadır.[5][7]
2/2290 sayılı kanun teklifinin (AK Parti imzacıları) genel gerekçesine ve teklifin birinci imza sahibinin Genel Kurul'daki konuşmasına göre
Ulusal asgari kurumlar vergisi
%10
2025 kazançlarından itibaren · 7524 sayılı Kanun, madde 36 (Kurumlar Vergisi Kanunu'nun yeni 32/C maddesi)[1]
İndirim ve istisnalar öncesi kurum kazancı üzerinden; Cumhurbaşkanı oranı sıfıra indirebilir veya sektöre göre iki katına çıkarabilir.
Büyük çok uluslu şirketler için küresel asgari efektif vergi oranı
%15
2024 hesap döneminden itibaren · 7524 sayılı Kanun, madde 42 (Kurumlar Vergisi Kanunu'nun ek 6. maddesi)[1]
Başlıca tedbirler
- Ulusal asgari vergi: kurumlar vergisi, indirim ve istisnalar öncesi kazancın (ticari bilanço kârı artı kanunen kabul edilmeyen giderler) %10'undan az olamaz. Bazı unsurlar yine önceden düşülür: iştirak kazançları, gemi taşımacılığı ve serbest bölge kazançları, teknoloji bölgesi ve Ar-Ge indirimleri; kanundan önce alınmış yatırım teşvik belgelerinden doğan vergi avantajı korunur. Yeni kurulan şirketler ilk üç hesap dönemi boyunca muaftır. 2025 kazançlarına ve üçer aylık geçici vergi dönemlerine uygulanır.[1][8]
- Küresel asgari vergi (OECD İkinci Sütun model kuralları): konsolide hasılatı önceki dört yıldan en az ikisinde 750 milyon avroyu aşan gruplar, her ülkedeki kazançları en az %15 vergi yüklenecek şekilde vergilendirilir. Türkiye'de bulunan grup işletmelerinden ulusal tamamlayıcı vergi alınır ve bu vergi küresel tamamlayıcı vergiden mahsup edilir; Türk ana şirketler düşük vergilendirilen yurt dışı iştirakleri için tamamlayıcı vergi öder (gelir dahil etme kuralı, 2024 kazançları) ve 2025'ten itibaren yetersiz vergilendirilen kazançlar kuralı uygulanır. Kamu kuruluşları, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ve emeklilik fonları muaftır.[1][5][14]
- Yap-işlet-devret projelerine ve sağlık alanındaki kamu-özel ortaklığı projelerine taraf olan şirketler için kurumlar vergisi oranı %25'ten %30'a çıkarıldı (2025 kazançları).[1][3][5]
- İstisnalar daraltıldı: serbest bölgelerdeki imalatçılar kurumlar vergisi istisnasını yalnızca yurt dışına satılan ürünlerde korur; gayrimenkul yatırım fonları ve ortaklıkları istisnalarını yalnızca gayrimenkul değer artışı kazançlarının en az %50'sini dağıtmaları hâlinde korur; yatlar ile gezi, spor veya amatör balıkçılık amaçlı teknelere tanınan KDV istisnası kaldırıldı; bazı tütün ürünlerine uygulanan özel tüketim vergisinin üst sınırı kaldırıldı.[1][5]
- Kayıt dışı ekonomiyle mücadele: idare, bir işletmenin günlük hasılatını ayda en az üç, yılda on iki kez tespit edebilir; beyan edilen ciroyla arasında %20'den fazla fark çıkması hâlinde işletme açıklama yapmaya davet edilir (2025'ten itibaren); Cumhurbaşkanı, elektronik ticaret platformlarının ödemeleri ile belirlenen sektörlerdeki alımlar üzerinde stopaj uygulayabilir; kayıt dışı faaliyet hâlinde vergi ziyaı cezası %50 artırılır; özel usulsüzlük cezaları yükseltildi ve tekrarı hâlinde artmaktadır.[1][6]
- Vergi uzlaşması (uzlaşma) cezalarla sınırlandı: verginin kendisi artık idareyle müzakere edilemez; derdest talepler eski kurallara tabi kalır.[1][6][7]
- Devreden KDV: 2030'dan itibaren beş takvim yılı içinde mahsup edilemeyen indirilecek KDV, devreden bakiyeden çıkarılarak özel bir hesaba aktarılır ve inceleme sonrasında gider yazılabilir; birleşme ve bölünmelerde bakiye yeni şirkete ancak inceleme sonrasında geçer.[1][5]
- Yurt dışına çıkan Türk vatandaşları için harç, kanun metninde 50 liradan 500 liraya çıkarıldı, ardından her yıl yeniden değerleme oranında endekslenecek.[1][5]
- En düşük emekli aylığı (yaşlılık, malullük ve ölüm aylıkları, dosya başına) Temmuz 2024 ödemesinden itibaren 10.000 liradan 12.500 liraya çıkarıldı; kısa vadeli sigorta primi oranı %2 yerine %2,25 olarak belirlendi, Cumhurbaşkanı bu oranı %1,5'e indirebilir veya %2,5'e çıkarabilir.[1][6]
- Teknoloji girişimlerinin çalışanlarına ücretsiz veya indirimli verdiği hisse senetleri, brüt yıllık ücrete kadar gelir vergisinden istisnadır; on iki yıl içinde elden çıkarılması hâlinde istisna geri alınır; işletmelerin elindeki kıymetli madenler borsa fiyatıyla değerlenir.[1]
Verilerle
2024-2033, kanun metnine göre
| Mali yıl | Çalışanların brüt ücretleri | Maddi duran varlıkların net defter değeri |
|---|---|---|
| 2024 | %9,8 | %7,8 |
| 2025 | %9,6 | %7,6 |
| 2026 | %9,4 | %7,4 |
| 2027 | %9,2 | %7,2 |
| 2028 | %9 | %7 |
| 2029 | %8,2 | %6,6 |
| 2030 | %7,4 | %6,2 |
| 2031 | %6,6 | %5,8 |
| 2032 | %5,8 | %5,4 |
| 2033 ve sonrası | %5 | %5 |
Ölçek %0 değerinden başlar · Kanun, 2024 için %9,8 ve %7,8 oranlarını belirler; bunlar dört yıl boyunca yılda 0,2 puan, ardından dört yıl boyunca yılda 0,8 puan (ücretler) ve 0,4 puan (varlıklar) azaltılarak kalıcı %5 orana düşer. Yıllık değerler, Kurumlar Vergisi Kanunu'nun geçici 17. maddesinden hesaplanmıştır.
Kamu dengesi
-2,9% GDP
2025
Kamu borcu
23,7% GDP
2025
Kayıt dışı istihdam
26,6%
2025
Takvim
Plan ve Bütçe Komisyonu değiştirilmiş metni kabul eder (rapor, sıra sayısı 159)[4][5][10]
Komisyona 53 madde ile gelen metin, 54 madde ile çıktı: bir madde çıkarıldı, oturumun sonunda iki madde eklendi (Türk Kızılayı'nda çalışan emekliler, memur sendikalarının toplu sözleşme ikramiyesi). Muhalefet bu duruma itiraz etti.
- Yürürlükte
Resmî Gazete'de yayımlandı ve yürürlüğe girdi[1][2]
Maddelerin çoğu yayımı tarihinde uygulanır; diğerlerinde kademeli tarihler vardır: küresel asgari vergi 2024 kazançlarına, ulusal asgari vergi 2025 kazançlarına uygulanır, devreden KDV'ye ilişkin beş yıllık kural 1 Ocak 2030'dan itibaren geçerlidir.
Yat ve gezi teknelerine KDV istisnası kalkar; kısa vadeli sigorta primi %2,25'e çıkar[1]
Bu maddeler yayımı izleyen ayın başında uygulanmaya başladı.
Ulusal asgari kurumlar vergisi 2025 kazançlarına uygulanır; yeni stopaj yetkileri ve ciro denetimleri yürürlüktedir[1][3]
Yine 2025 kazançlarından itibaren: yap-işlet-devret ve kamu-özel iş birliği kapsamındaki şirketler için %30 oranı, serbest bölge istisnasının ihracatla sınırlandırılması, gayrimenkul fonlarının istisnasının gayrimenkul değer artış kazançlarının yarısının dağıtılması şartına bağlanması. Küresel asgari verginin yetersiz vergilendirilen ödemeler kuralı 1 Ocak 2025'ten itibaren uygulanmaktadır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın ulusal ve küresel tamamlayıcı vergilere ilişkin uygulama tebliğinin yayımlanması[14]
7582 sayılı Kanun, ulusal asgari verginin hesaplanmasında kabul edilen indirimleri genişletiyor[3]
Yurt dışındaki ticari aracılık kazançları, nitelikli hizmet merkezlerinin kazançları ve İstanbul Finans Merkezi indirimi, %10'luk alt sınır uygulanmadan önce düşülen unsurlara eklenmiştir.
- Yaklaşıyor: sonuç henüz bilinmiyor
Beş takvim yılı içinde mahsup edilemeyen KDV, devreden bakiyeden çıkıyor[1]
Bu tutar özel bir hesaba aktarılır ve mükellefin talebi üzerine, vergi incelemesinin ardından gelir veya kurumlar vergisinde gider olarak indirilebilir.
Tartışmanın tarafları
Citoyen herhangi bir tutum almaz: argümanlar, sahipleri tarafından ifade edildiği gibi aktarılır.
Savunucularına göre
- Birinci imza sahibi Nilgün Ök (AK Parti), amacın “az kazanan az, çok kazanan çok vergi ödesin” ilkesi ve kayıt dışı ekonomiyle mücadele olduğunu söylüyor; kanunun dar gelirli vatandaşlara, çalışanlara ve emeklilere “hiçbir yeni vergi yükü” getirmediğini vurguluyor ve asgari yurt içi vergiyi aynı zamanda vergi sisteminin bir güvencesi olarak sunuyor.[7]
- Milliyetçi Hareket Partisi (MHP, iktidar ittifakının üyesi) adına Mustafa Kalaycı, küresel asgari verginin yaklaşık 140 ülkenin onayladığı bir anlaşmadan kaynaklandığını, indirimler ve istisnaların efektif kurumlar vergisi oranını yasal oran olan %25'in oldukça altında tuttuğunu belirtiyor; kanun teklifinin gerekçesi ise çok uluslu şirketlerden Türkiye'de alınmayan verginin aksi halde diğer ülkelerce tahsil edileceğini ekliyor.[8][5]
- İmza sahipleri ile komisyonda dinlenen idareler, serbest bölgelerdeki firmaların iç piyasadaki artan satışlarının organize sanayi bölgelerindeki imalatçılar açısından haksız rekabete dönüştüğünü ve devreden KDV'si yüksek şirketlerin KDV'den kaçınmak için sıklıkla satın alındığını savunuyor; yeni kurallar bunu önlemeyi amaçlıyor.[5]
- Muhalefette olmasına rağmen Selim Temurci (Saadet Partisi), kurumlar vergisine ilişkin düzenlemelerin doğrudan vergileri artırdığını ve küresel asgari verginin kabul edilmesi gerektiğini, aksi halde ana şirketin bulunduğu ülkenin bu vergiyi tahsil edeceğini kabul ediyor.[13]
Karşıtlarına göre
- Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) adına Rahmi Aşkın Türeli, metni vergi reformu olmayan yeni bir “torba” kanun olarak niteliyor: dolaylı vergiler hâlâ vergi gelirlerinin yaklaşık %65'ini oluşturuyor ve komisyonda son anda eklenen iki madde Anayasa Mahkemesinin iptal ettiği hükümleri geri getiriyor; ayrıca Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in görüşmelerde bulunmamasını eleştiriyor.[10]
- Erhan Usta (İYİ Parti), Bakanlığın etki analizine göre paketin gelir etkisini yaklaşık 215 milyar lira olarak değerlendiriyor; bu, 2023'teki dolaylı vergi artışlarının kabaca beşte biri düzeyinde. Liman işletmecilerini hedefleyen düzenlemelerin komisyonda baskı altında metinden çıkarıldığını söylüyor ve bazı grupların asgari kurumlar vergisi kapsamı dışında kalmak için lobi yapacağını öngörüyor.[11]
- DEM Parti adına Hakkı Saruhan Oluç, “dağ fare doğurdu” diyor: düşük gelirlilerin ödediği vergiyi azaltan hiçbir şey yok, gelir vergisi dilimleri yükseltilmiyor ve paket (kendi tahminine göre 2024'te yaklaşık 200–210 milyar lira) 2024 bütçesinde öngörülen 2,7 trilyon liralık açığın küçük bir kısmını karşılıyor.[12]
- Plan ve Bütçe Komisyonu üyeleri, devreden KDV'ye ilişkin beş yıllık kuralın dürüst mükellefleri cezalandırabileceğine ve Anayasa'ya aykırı olabileceğine, serbest bölgelerin iç satışlardaki istisnasının kaldırılmasının bu bölgeleri yabancı yatırımcılar için daha az cazip hale getirdiğine ve vergi idaresinin günlük hasılat kontrollerini yürütecek personelden yoksun olduğuna itiraz etti.[5]
Takip edilecek göstergeler
- Genel devlet bütçe dengesi · OECDKartı gör →
- Kamu borcu · IMFKartı gör →
- Kayıt dışı istihdam · ILOKartı gör →
- Merkezi yönetim bütçe istatistiklerinde kurumlar vergisi gelirleri · Hazine ve Maliye Bakanlığıhenüz Citoyen kartı yok
- Yurt içi ve küresel tamamlayıcı vergi beyanları ve tahsil edilen tutarlar · Gelir İdaresi Başkanlığıhenüz Citoyen kartı yok
Kaynaklar
- [1]Vergi Kanunları ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, Kanun No. 7524, Kabul Tarihi: 28/7/2024 –Resmî Gazete, Sayı 32620, 2 Ağustos 2024
- [2]Kanun No. 7524, Vergi Kanunları ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (Mevzuat Bilgi Sistemi) –T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
- [3]5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, güncel metin (madde 32, 32/C, ek 1 ila ek 13, geçici 17) –T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
- [4]Vergi Kanunları ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi (2/2290), kanun teklifi bilgileri –Türkiye Büyük Millet Meclisi
- [5]Sıra Sayısı 159: Vergi Kanunları ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi (2/2290) ile Plan ve Bütçe Komisyonu Raporu –Türkiye Büyük Millet Meclisi, Temmuz 2024
- [6]Vergi ve sosyal güvenlik alanına ilişkin düzenlemeler içeren kanun teklifi TBMM Genel Kurulunda kabul edildi –Türkiye Büyük Millet Meclisi, Meclis Haberleri, 28 Temmuz 2024
- [7]Genel Kurul konuşması, Nilgün Ök (Denizli), 28. Dönem 2. Yasama Yılı, 106. Birleşim –Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Temmuz 2024
- [8]Genel Kurul konuşması, MHP Grubu adına Mustafa Kalaycı (Konya), 106. Birleşim –Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Temmuz 2024
- [9]Genel Kurul konuşması, Plan ve Bütçe Komisyonu Başkanı Mehmet Muş (Samsun), 106. Birleşim –Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Temmuz 2024
- [10]Genel Kurul konuşması, CHP Grubu adına Rahmi Aşkın Türeli (İzmir), 106. Birleşim –Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Temmuz 2024
- [11]Genel Kurul konuşması, İYİ Parti Grubu adına Erhan Usta (Samsun), 106. Birleşim –Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Temmuz 2024
- [12]Genel Kurul konuşması, DEM Parti Grubu adına Hakkı Saruhan Oluç (Antalya), 106. Birleşim –Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Temmuz 2024
- [13]Genel Kurul konuşması, Saadet Partisi Grubu adına Selim Temurci (İstanbul), 106. Birleşim –Türkiye Büyük Millet Meclisi, 23 Temmuz 2024
- [14]Yerel ve Küresel Asgari Tamamlayıcı Kurumlar Vergisi Uygulama Genel Tebliği, Hazine ve Maliye Bakanlığı (Gelir İdaresi Başkanlığı) –Resmî Gazete, Sayı 33119, 26 Aralık 2025
- [15]Küresel asgari tamamlayıcı kurumlar vergisinde beyanname süresi uzatıldı –Bloomberg HT, 29 Haziran 2026 · ikincil kaynak
