Daha fazla harcamak, aşınan sonuçlar
AB ortalamasının üzerinde bütçe çabası ve en düşük düzeyde okul terki, ancak PISA başarısı tarihin en düşük düzeyinde ve 2026 sonbaharı kaynaklar konusunda lise öğrencilerinin başkaldırısıyla geçti: daha fazla harcayan ama sonuçları aşınan bir sistem.
Öne çıkanlar
- PISA 2025: matematikte 458 puan, 2018 ile 2022 arasındaki 21 puanlık düşüşün ardından üç yılda 16 puan daha kayıp; Fransa'da şimdiye kadar ölçülen en düşük düzey.
- Erken okul terki 2025'te %7,2'ye geriledi, panelin en iyi sonucu; Almanya ise %13,1'de kalıyor.
Citoyen'ın Eğitim kategorisi için hazırladığı sentez. Sektörün sayısal verilerine (DEPP, Eurostat, OECD, Dünya Bankası) ve ulusal başvuru analizlerine (Cour des comptes, IGÉSR, IPP) dayanan bu sentez, 2026 sonbaharının gündemini de kapsar: PISA 2025 sonuçları, eğitim öğretim yılının başlangıcı, lise öğrencilerinin eylemleri ve 2027 bütçesi. Tüm değerler tarihlidir ve kaynağı belirtilmiştir. Verilerin son güncellenme tarihi: Kasım 2026.
1. Mevcut durum: Fransız eğitim sisteminin performansı nerede
Avrupa ortalamasının üzerinde bir bütçe çabası. Fransa, 2023'te GSYH'sinin %5,6'sını eğitime ayırıyor (Dünya Bankası); bu oran AB ortalamasının (≈ %4,7) üzerinde ve emsalleri arasında yalnızca Birleşik Krallık (%5,7) onu geçiyor. Buna rağmen öğrenci başına harcama (2022'de 10.265 €, Eurostat/CEPREMAP) Almanya'nın (12.232 €) ve ABD'nin (19.342 €) altında kalıyor: daha kalabalık bir genç nüfus, kişi başına düşen çabayı seyreltiyor.
Erken okul terki: kalıcılaşan bir güçlü yön. Ortaöğretim diploması almadan ayrılan 18-24 yaş grubunun payı 2025'te %7,2'ye geriliyor (Eurostat; 2024'te %7,9) ve %9'luk Avrupa hedefinin altında kalıyor. Bu, panelin en iyi sonucu: Almanya %13,1, İtalya %8,2, AB ortalaması %9,1. Okulu bırakanların tespiti ve 18 yaşına kadar eğitim zorunluluğu, on yıl boyunca ölçülebilir etkiler yarattı.
Bilişsel kazanımlar: tarihin yeni en düşük düzeyi. 8 Eylül 2026'da yayımlanan PISA 2025 sonuçları (OECD) Fransa'yı fen bilimlerinde 483 puana (ana alan, hemen hemen sabit; OECD ortalaması 482), matematikte 458 puana (2022'den bu yana −16 puan, 2018 ile 2022 arasında −21 puanın ardından; OECD 463) ve okuduğunu anlamada 456 puana (−18 puan; OECD 461) yerleştiriyor. Düşüş OECD genelinde ortak, ancak Fransa'da matematik ve okumada daha belirgin. Sosyal kökene bağlı puan farkı OECD'nin en yüksekleri arasında kalmaya devam ediyor. Lise bitirme sınavı (baccalauréat) başarı oranı ise yüksek: Haziran 2026 oturumunda %91,4 (DEPP), bir yılda −0,4 puan.
Kadro durumu ve mesleğin cazibesi. Öğrenci/öğretmen oranı 2023'te 18,2'ye ulaşıyor (Dünya Bankası, tüm kademeler); Almanya (15,1), ABD (15,4), Japonya (16,1) ve İtalya'nın (12,0) üzerinde. Yine de işe alım krizi hafifledi: sınavlar artık lisans düzeyinden (bac+3) itibaren açık olduğundan, 2026 dış sınavlarında yaklaşık 25.000 kadrodan 24.351'i dolduruldu; bakanlığa göre bir yıl önce başarılı olan aday sayısı yaklaşık 16.000 idi. Eğitim öğretim yılı başında kadroların ilkokulda %98,5'i, ortaöğretimde %96,1'i doluydu. Sendikalar, bu oranların sonbahar itirazlarının merkezindeki devamsız öğretmenlerin yerine kimsenin atanmaması sorununu kapsamadığını hatırlatıyor.
Lise isyanının sonbaharı. Hareket, 21 Eylül 2026'da İle-de-Fransa bölgesinde öğretmen yerine başkasının atanmaması sorunuyla başladı ve ülke geneline yayıldı: bakanlığa göre 1 Ekim'de 1000'e yakın lise kapatıldı, İçişleri Bakanlığı'na göre 6 Ekim'de yaklaşık 266.000 kişi gösteri yaptı. Üniversite öğrencilerinin de katıldığı eylem, 17 Ekim ulusal eylem gününde hayat pahalılığına karşı hareketle birleşti; ardından 24 ve 31 Ekim için gösteri çağrıları yapıldı. Katılımcı sayıları düzenleyiciler ile yetkililer arasında büyük farklılık gösteriyor. Talepler öğretmen yerine atama, kalabalık sınıflar, okul binaları ve Parcoursup (yükseköğretime kabul platformu) üzerine odaklanıyor. Başbakan Sébastien Lecornu bir kriz birimi topladı; Milli Eğitim Bakanı Édouard Geffray, sendikaların geç kaldığını belirttiği 3.000 yedek öğretmen açıkladı ve kasım başında, engellemeler sürerken hareketi “artık önemsiz” olarak nitelendirdi.
Canlı kartlar: kaynağın her yeni yayımını izler, bu nedenle 7 Kas 2026 tarihi itibarıyla kesinleşen metindeki rakamlardan farklı olabilir.
Fransa · Eğitim harcaması
Fransa · Öğrenci başına harcama
Fransa · Okulu erken terk
Fransa · Öğrenci/öğretmen oranı
Fransa · Öğrenci sayısı
2. Görünüm: sistem nereye gidiyor
2027 bütçesi: “korunan” bir okul ama daha az kadro. 2027 Maliye Kanunu Tasarısı (PLF) Milli Eğitim bütçesini emeklilik giderleri hariç 64 milyar avroya çıkarıyor (+1,2 milyar avro; birçok analize göre sabit avro cinsinden hafif bir düşüş). Tasarı 1.588 net öğretmen kadrosunun kaldırılmasını öngörüyor; bakanlığa göre demografik düşüş 9.600'den fazlasını haklı kılardı; 1.300 AESH (engelli öğrencilere yardımcı eğitim görevlisi) kadrosu açılıyor. Komisyonda Anne Genetet'in (Renaissance) bu kesintileri iptal etmeyi amaçlayan önergesi kabul edildi; sonuç, kasım sonunda beklenen Meclis oylamasına bağlı: 2027'de yüzde 5 açığı hedefleyen ve memur maaş endeksini donduran tasarının güvence altında bir çoğunluğu yok. Yükseköğretim 29,5 milyar avro alıyor (+0,5 milyar avro); öğrenci sendikaları bunu yetersiz buluyor.
“Bilgi Şoku” (Choc des savoirs) ve öğretmen yetiştirme reformu. 2023 sonunda başlatılan plan uygulanmaya devam ediyor; ilk etki değerlendirmelerinin 2026-2027'de beklendiği belirtiliyor. Öğretmenlik sınavının lisans sonuna alınması ve ardından ücretli yüksek lisans eğitimi verilmesi diğer büyük girişim; ilk nicel bilanço olumlu, ancak klasik edebiyat ve bazı akademi bölgeleri baskı altında kalmayı sürdürüyor.
Çıraklık: ilk gerileme. 2018'den beri üç katına çıkan çırak sayısı, işe alım teşviklerinin azaltılmasıyla 2025'te ilk kez geriledi: 2025 sonunda yaklaşık 1,02 milyon, bir yıl önce 1,05 milyon (DARES, geçici veriler). Tartışma, bütçe sürdürülebilirliği ile düşük diplomalı gençlerin istihdama katılımı üzerindeki etki arasında ilerliyor.
Açık sorular. Üç tercih önümüzdeki dönemi belirleyecek: (1) harcamayı verimli kılmak; çünkü çaba yüksek ve PISA farkı büyüyor; (2) sosyal kökenin ağırlığını azaltmak; bu, 2025'te de doğrulanan yapısal bir zayıflık; (3) derslerin sürekliliğini sağlamak; sonbahar krizi öğretmen yerine atama konusunu bir yönetim sorunu olduğu kadar siyasi bir konu haline getirdi.
3. Uluslararası karşılaştırma: Fransa, OECD'deki emsalleri arasında
Emsalleri arasında Fransa, ortalamadan fazla harcıyor, ancak sonuçlar rekabet açısından dengesiz: okul terkinde güçlü, yükseköğretimde ve PISA başarısında zayıf.
(1) Yüksek çaba, ortalama öğrenci başı maliyet. GSYH'nin yüzde 5,6'sı ile Fransa, AB/OECD ortalamasından fazla harcıyor; ancak öğrenci başına harcaması Almanya, Birleşik Krallık ve ABD'nin altında kalıyor. (2) Okul terki: referans performans. 2025'teki yüzde 7,2, grubun en iyisi ve Almanya'dan (yüzde 13,1) çok uzak. (3) PISA: görece gerileme. Matematikte Fransa (458), Birleşik Krallık ilerlerken OECD ortalamasının (463) altına düşüyor. (4) Yükseköğretim geride. Yükseköğretim okullaşma oranı (yüzde 71,5) emsallerinin 5 ila 9 puan altında.
Canlı kartlar: kaynağın her yeni yayımını izler, bu nedenle 7 Kas 2026 tarihi itibarıyla kesinleşen metindeki rakamlardan farklı olabilir.
Eğitim harcaması
Öğrenci başına harcama
Okulu erken terk
Uluslararası karşılaştırma: OECD emsalleri
| Ülke | Eğitim harcaması (% GSYH) | Öğrenci başına harcama | 18-24 yaş okul terki | Öğrenci / öğretmen oranı | Yükseköğretim (% brüt) |
|---|---|---|---|---|---|
| Amerika Birleşik Devletleri | 5.1% (2023) | €19,342 (2021) | n/a | 15.4 (2023) | 79.4% (2022) |
| Birleşik Krallık | 5.7% (2023) | €17,864 (2022) | 10.9% (2019) | 18.7 (2023) | 80.4% (2023) |
| Almanya | 4.9% (2023) | €12,232 (2022) | 13.1% (2025) | 15.1 (2023) | 76.7% (2024) |
| Japonya | 3.5% (2023) | n/a | n/a | 16.1 (2023) | 64.5% (2023) |
| İtalya | 4.3% (2023) | €8,145 (2022) | 8.2% (2025) | 12.0 (2023) | 76.0% (2023) |
| Fransa | 5.6% (2023) | €10,265 (2022) | 7.2% (2025) | 18.2 (2023) | 71.5% (2024) |
Kaynaklar: Dünya Bankası, Eurostat (edat_lfse_14) / CEPREMAP, OECD. Citoyen'de mevcut en son gerçekleşen değerler. “n.d.” = yazım sırasında veri tabanında veri mevcut değil veya karşılaştırılabilir değil.
Notun rakamları
Tabloyu göster
| Veri | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| Eğitim harcamaları / GSYH | 5.6% (2023) | Dünya Bankası (Citoyen haritası) |
| Öğrenci başı harcama | €10,265 (2022) | Eurostat / CEPREMAP (Citoyen haritası) |
| Okulu erken terk (18-24 yaş) | 7.2% (2025) | Eurostat (Citoyen haritası) |
| Bakalorya başarı oranı | %91,4 (Haziran 2026 oturumu) | MENJ / DEPP (Citoyen haritası) |
| Öğrenci / öğretmen oranı | 18,2 (2023, tüm kademeler) | Dünya Bankası (Citoyen haritası) |
| Yükseköğretimde brüt okullaşma oranı | 71.5% (2024) | Dünya Bankası (Citoyen haritası) |
| PISA puanları (fen / matematik / okuma) | 483 / 458 / 456 (2025) | OECD PISA 2025 (Citoyen haritası) |
| Çıraklar (sayı) | ≈ 1,02 milyon (2025 sonu, geçici) | DARES |
| Öğretmen kadrolarında net azaltım | 1.588 TZE (2027 Maliye Kanunu Tasarısı) | MENJ, 2027 bütçesi basın dosyası |
Kaynaklar (ulusal analizler ve referanslar)
Millî Eğitim Bakanlığı (MENJ / DEPP, 2026 bakalorya ve PISA 2025 bilgi notları, “Budget 2027 pour l'École” basın dosyası) · IGÉSR · Cour des comptes (Sayıştay) · Institut des politiques publiques (IPP) · Millî Meclis (Kültür-Eğitim ve Maliye komisyonları, 2027 Maliye Kanunu Tasarısı) · OECD *PISA 2025 Sonuçları*, *Bir Bakışta Eğitim* · Eurostat (early leavers, expenditure on education) · Dünya Bankası (Education Statistics) · DARES / DREETS (2025 çıraklık) · Ulusal basın (Public Sénat, LCP, L'Étudiant, AFP): lise ve üniversite öğrencileri eylemlerinin kronolojisi için.
Metodoloji notu: Bu sentez, kaynaklı olguları değerlendirmelerden ayırır, tarafsız kalır (tartışmaları karara bağlamak yerine sunar), her veriyi tarihlendirir ve kaynakların ötesinde tahminde bulunmaz. Tüm değerler, mevcut en son gerçekleşen gözlemdir (tahmin yok, gelecek değer yok). Gözlemevinin geri kalanıyla aynı güvenceler geçerlidir.
