İnfaz rekoru, hâlâ beklenen bir ceza kanunu
Şeriata dayanan ve kralın yetkisi altında bulunan bir adalet sistemi: 2025'te art arda ikinci yıl infaz rekorunu kırdı (çoğunlukla uyuşturucu davaları nedeniyle). Hukukun kodifikasyonu ilerlerken 2021'den beri vaat edilen ceza kanunu hâlâ yayımlanmadı.
Öne çıkanlar
- ⚠️ AFP ve HRW'ye göre 2025'te 356 infaz: art arda ikinci yıl rekor; bunların yaklaşık üçte ikisi uyuşturucuyla ilgili suçlar nedeniyle.
- Kodifikasyon ilerliyor (kişisel durum, delil, medeni işlemler), ancak takdire bağlı cezaları düzenleyen ceza kanunu askıda kalmayı sürdürüyor.
Citoyen'in Suudi Arabistan'daki Adalet kategorisine ilişkin özeti. Mevcut verilere dayanır (Adalet Bakanlığı, Dünya Bankası, UNODC, insan hakları STK'leri). ⚠️ Önemli uyarı: Adalet sistemi şeriata dayanmaktadır ve demokrasilerdeki anlamıyla bir bağımsızlığa sahip değildir; ölüm cezasının uygulanması ve insan hakları konusundaki kaygılar belgelenmiştir. Göstergeler bir demokrasinin göstergeleriyle karşılaştırılamaz; infaz sayıları ise STK'lerden ve haber ajanslarından gelmektedir. Tüm değerler, mevcut son gerçekleşmiş gözlemdir. Verilerin son güncellenme tarihi: Kasım 2026.
1. Genel durum: Suudi adaleti nerede duruyor
Şeriata dayanan bir adalet sistemi. Suudi yargı sistemi şeriata (İslam hukuku) dayanır; klasik anlamda yazılı bir anayasası ve demokrasilerdekiyle karşılaştırılabilir bir kuvvetler ayrılığı yoktur: kral yargı otoritesinin zirvesindedir ve yazılı bir ceza kanunu bulunmadığından cezaların büyük bölümü hâlâ hâkimin takdirine (ta'zir) bağlıdır.
⚠️ Art arda iki infaz rekoru. Human Rights Watch'ın aktardığı AFP sayımına göre Suudi Arabistan 2025'te 356 kişiyi infaz etti; 2024'te bu sayı 338'di ve izlemenin başladığı tarihten bu yana en yüksek düzeydir. 21 Aralık itibarıyla sayımı biraz daha düşük olan (347) Reprieve ve ESOHR adlı STK'ler, bu infazların 240'ının ölümle sonuçlanmayan uyuşturucuyla ilgili suçlara ilişkin olduğunu tahmin ediyor. Uluslararası Af Örgütü, yabancı uyrukluların 2025'te uyuşturucu infazlarının %78'ini oluşturduğunu belirtiyor.
2026'da hâlâ yüksek bir tempo. Af Örgütü, Haziran 2026 sonunda yaklaşık 100 infaz saydı (en az 61'i uyuşturucu nedeniyle); ESOHR ilk yarıyılda 108 infaz belgeliyor. Rakamlar kesim tarihine ve yönteme göre farklılık gösteriyor: konsolide bir resmî istatistik yayımlanmıyor. STK'ler ayrıca terörle ilgili sayılan fiiller nedeniyle yapılan infazları da bildiriyor; bunlar arasında, ALQST'ye göre, Nisan 2026'da reşit olmadığı dönemde işlendiği iddia edilen fiillerle suçlanan bir adamın infazı ve Haziran 2025'te gazeteci Turki el-Casir'in infazı yer alıyor.
⚠️ Tutuklamalar ve ifade özgürlüğü. HRW (Dünya Raporu 2026), Suudi ceza adalet sisteminin uluslararası standartlara aykırı olduğunu değerlendiriyor. ALQST'ye göre 2024 sonundan bu yana düzinelerce vicdan mahkûmu serbest bırakıldı; bunlar çoğunlukla seyahat yasakları veya çalışma kısıtlamalarıyla birlikte geldi; aktivist İsra el-Gamgam 2026'da serbest bırakıldı. Ancak başka ağır cezalar da verildi veya onandı: Ekim 2025'te Muhammed el-Becadi'ye ek 25 yıl, Şubat 2026'da Vikipedi katkıcısı Osama Halid için onanan 14 yıl ve çevrimiçi paylaşımları nedeniyle hapsedilen yabancı ziyaretçiler (Af Örgütü, Haziran 2026).
Gerçek ancak kısmi hukuki reformlar. Vizyon 2030 kapsamında krallık, bir Kişisel Durum Kanunu (2022), bir Delil Kanunu (2022) ve bir Medeni İşlemler Kanunu (2023 sonunda yürürlüğe girdi) kabul etti; bunlar hukuku, özellikle ekonomik davalarda, daha öngörülebilir kılıyor. 2021'de duyurulan dördüncü ayak, yani takdire bağlı cezalara ilişkin bir kanun, bu notun tarihinde yayımlanmadı; sızdırılan bir sürüm Af Örgütü tarafından (2024) mevcut uygulamadan daha baskıcı bulundu ve birçok suç için ölüm cezası asıl ceza olarak yer alıyordu.
2. Görünüm: Adalet nereye gidiyor
Ölüm cezası, merkezi mesele. ⚠️ İdamların seyri (2024'te rekor, 2025'te yeni rekor, 2026'da yüksek tempo) uluslararası kuruluşlar tarafından en yakından izlenen mesele olmayı sürdürüyor. STK'lar, uyuşturucu suçlarından ölüm cezasına çarptırılmış onlarca kişi konusunda uyarıyor; Amnesty'ye göre bunlar arasında Hamis Müşeyt'te tutulan 63 Etiyopyalı da bulunuyor.
Beklenen ceza kanunu. Takdire bağlı cezalar kanununun yayımlanıp yayımlanmaması, kodifikasyonun keyfiliği azaltıp azaltmadığını ya da STK'ların endişe ettiği gibi ağır cezalarla birlikte geniş suç tanımlarını (terörizm, kamu düzenine zarar verme) kalıcılaştırıp kalıcılaştırmadığını gösterecek.
Tahliyeler ve denetim. 2024 sonundan bu yana vicdan mahkûmlarının serbest bırakılması olumlu karşılanıyor, ancak tahliyeler koşullu kalıyor (seyahat yasakları, gözetim); gerçek etkisi, çevrim içi ifadeler nedeniyle yeni kovuşturmaların yapılmamasıyla ölçülecek.
Ticaret hukuku ve cazibe. Hukuki öngörülebilirlik, yabancı yatırımcıları çekmede temel bir argüman; Dünya Bankası'nın hukukun üstünlüğü algı göstergeleri iyileşiyor, bu da esas olarak sözleşme ve düzenleme ortamını yansıtıyor.
Açık sorular. Dönemi dört mesele belirleyecek: (1) ⚠️ ölüm cezası; (2) ceza kanunu; (3) tahliyeler ve ifade özgürlüğü; (4) kişisel durum hukuku reformlarının kadınlar açısından kapsamı.
3. Uluslararası karşılaştırma: Suudi Arabistan benzerleri arasında
Bulunduğu çevre içinde değerlendirildiğinde Suudi Arabistan'da demokrasilerdeki anlamıyla bağımsız olmayan bir yargı ve insan hakları konusunda kaygılar görülüyor. ⚠️ Göstergeler karşılaştırılamaz.
Üç çıkarım. (1) ⚠️ “İki hızlı” algılanan hukukun üstünlüğü. Dünya Bankası'nın “Hukukun Üstünlüğü” göstergesi (WGI, 100 üzerinden puan) krallığı 2025'te 63,1 (2019'da 55,6) ile Çin'in (51,6) ve Rusya'nın (37,7) üzerinde, ancak Fransa'nın (74,6) ve Almanya'nın (85,1) altında gösteriyor. Bu ölçüm esas olarak ekonomik aktörlerin algılarını (sözleşmeler, mülkiyet, suç) toplar; yargı bağımsızlığını ve savunma haklarını yansıtmaz.
(2) Çok yaygın uygulanan ölüm cezası. 2024 ve 2025'te yılda 300'ün üzerinde idamla Suudi Arabistan, Çin ve İran ile birlikte dünyada en çok idam uygulayan ülkeler arasında yer alıyor; Fransa ve Almanya ölüm cezasını kaldırdı, Rusya moratoryum uyguluyor.
(3) Süren reformlar. Medeni ve aile hukukunun kodifikasyonu, donmuş bir sistemin aksine bir değişime işaret ediyor; ancak yargı yetkisinin yoğunlaşmasını sorgulamıyor.
Uluslararası karşılaştırma: adalet
| Ülke | Hukukun üstünlüğü (WGI 2025, /100) | Bağımsızlık | Özgünlük |
|---|---|---|---|
| Fransa | 74.6 | yes | democracy |
| Almanya | 85.1 | yes | democracy |
| Çin | ⚠️ 51.6 | hayır (parti) | otoriter, ölüm cezası |
| Rusya | ⚠️ 37.7 | hayır (baskı) | otoriter, moratoryum |
| Suudi Arabistan | ⚠️ 63.1 | hayır (şeriat, kral) | 2025'te 356 idam |
⚠️ Kaynaklar: Dünya Bankası (Worldwide Governance Indicators 2025, algı göstergesi), AFP, HRW, Amnesty. Yargı, demokrasilerdeki anlamıyla bağımsız değildir; göstergeler karşılaştırılamaz.
Notun rakamları
Tabloyu göster
| Veri | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| 2025 idamları | ⚠️ 356 (rekor; 2024'te 338) | AFP, HRW |
| Bunlardan uyuşturucuyla ilgili suçlar | ⚠️ 240 (21/12 itibarıyla sayım) | Reprieve, ESOHR |
| 2026 ilk yarı idamları | ⚠️ STK'lara göre ≈ 96-108 | Amnesty, ESOHR |
| Hukukun üstünlüğü (WGI, /100, 2025) | 63,1 (algı) | Dünya Bankası |
| Reformlar | kişisel durum, delil, medeni işlemler; ceza kanunu yayımlanmadı | analyses |
Kaynaklar (ulusal analizler ve referanslar)
Adalet Bakanlığı ⚠️ · Dünya Bankası (WGI) · UNODC · AFP · İnsan hakları STK'ları (Amnesty, HRW, Reprieve, ALQST, ESOHR, GCHR).
Metodolojik not: Bu sentez, kaynaklı olguları değerlendirmelerden ayırır, tarafsız kalır, her veriyi tarihlendirir ve kaynakların ötesinde çıkarımda bulunmaz. ⚠️ Adalet sistemi şeriata dayanmaktadır ve demokrasilerdeki anlamda bağımsız değildir; ölüm cezası ve insan hakları konusundaki endişeler belgelenmiştir; idam sayıları STK'lardan ve kurumlardan gelmektedir ve tarihe ve yönteme göre farklılık göstermektedir; göstergeler bir demokrasinin göstergeleriyle karşılaştırılamaz. Gerçekleşmiş son gözlem esas alınmıştır (tahmin yoktur).
