PISA 2025: ilk kez OECD ortalamasının üzerinde
PISA 2025 bir dönüm noktası oluşturuyor: Türkiye, okullaşmadaki köklü genişlemenin ardından fen bilimlerinde ve okumada ilk kez OECD ortalamasını aşıyor, matematikte ise ortalamaya ulaşıyor; ancak eşitsizlikler, mütevazı kamu harcaması ve müfredat tartışmaları olduğu gibi duruyor.
Öne çıkanlar
- PISA 2025'te Türkiye fen bilimlerinde 494 puan alırken OECD ortalaması 482: üye ülkeler arasındaki en güçlü artış.
- Ortalamadaki ilerleme her şeyi anlatmıyor: toplumsal kökenle bağlantılı fark fen bilimlerinde hâlâ yaklaşık 80 puan.
Citoyen'ın Türkiye'deki Eğitim kategorisine ilişkin özeti. Sektörün sayısal verilerine (MEB, YÖK, TÜİK, OECD, UNESCO, Dünya Bankası) dayanır. Tüm değerler, mevcut en son gerçekleşmiş gözlemdir, hiçbir zaman bir tahmin değildir. Değerlendirmeler, kaynaklı olgulardan ayrı tutulur. Verilerin son güncellenme tarihi: Kasım 2026.
1. Genel durum: Türk eğitim sistemi nerede duruyor
Köklü bir genişleme. Türkiye, genç demografisinin etkisiyle okullaşmasını ve yükseköğretimini tek bir kuşak içinde büyük ölçüde genişletti. Eylül ortasında başlayan 2026-2027 eğitim öğretim yılı yaklaşık 17 milyon öğrenci ve 1,2 milyon öğretmeni kapsıyordu (MEB). Ortaöğretimde brüt okullaşma oranı 2023'te %118'e ulaştı (UNESCO, Dünya Bankası aracılığıyla); %100'ün üzerindeki bu düzey, sınıf tekrarını ve kuramsal yaş dışındaki öğrencileri yansıtır.
PISA 2025: belirgin bir sıçrama. OECD'nin 8 Eylül 2026'da yayımladığı PISA 2025 sonuçları Türkiye'yi fen bilimlerinde 494 puana (OECD ortalaması: 482), okumada 472'ye (ortalama: 461) ve matematikte 462'ye (ortalama: 463, anlamlı olmayan fark) yerleştiriyor. 2022'ye kıyasla artışlar fen bilimlerinde +18 puan, okumada +16, matematikte +8, hepsi istatistiksel olarak anlamlı; OECD ülkeleri arasındaki en güçlü ilerleme bu, oysa örgütün ortalaması geriliyor. Fen bilimlerinde ülke, 2022'de 81 katılımcı arasında 34. sıradayken 2025'te 91 katılımcı arasında 19. sıraya yükseldi.
Ciddi güçlük yaşayan öğrenci sayısı azalıyor. Fen bilimlerinde yeterlik düzeyi 2'nin altındaki öğrencilerin oranı %19,5'e düşüyor (OECD'ye göre −5 puan); OECD ortalamasında bu oran %25,7. Okumada oran %24'e geriliyor. Buna karşılık matematikte oran %36'da kalıyor, örgütün ortalamasına (%35) yakın; kızlar ile erkekler arasındaki fark ise erkekler lehine 18 puana ulaşıyor.
Farklı yorumlar. Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, bu sonuçları yeni “Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli” müfredatının doğrulanması olarak sunuyor ve örneklemi OECD'nin kendisinin seçtiğini vurguluyor (56 ildeki 203 okuldan 7.702 öğrenci, 2025 baharında test edildi). Muhalefete yakın sendika Eğitim-İş ise bunlarda genel bir başarıdan çok süregelen eşitsizliklerin yansımasını görüyor. OECD rakamları, en avantajlı çeyrek ile en dezavantajlı çeyrek arasındaki puan farkının fen bilimlerinde hâlâ yaklaşık 81 puan olduğunu doğruluyor; bu, Almanya'dan (125) düşük ama yine de büyük bir fark.
Güçlü bölgesel eşitsizlikler. Sonuçlar bölgeye (kırsal Doğu ile kentsel Batı), gelire ve cinsiyete göre değişiyor; Suriyeli mülteci çocukların okullaşması (bkz. Göç kategorisi) Güneydoğu illerinde bir zorluk olmayı sürdürüyor.
Mütevazı kamu harcaması ve baskı altındaki yükseköğretim. Eğitime yönelik kamu harcaması 2022'de GSYH'nin yaklaşık %3,1'ini oluşturuyor (Dünya Bankası), yani OECD ortalamasının altında. Yükseköğretimde 2025'te yaklaşık 6,8 milyon öğrenci (YÖK) ve yaklaşık 208 kurum bulunuyor; kalite, okulu bırakma ve diplomaların işgücü piyasasına uygunluğu tartışılıyor; hatta bir üniversite sendikası Temmuz 2026'da öğrenci sayısında yarım milyonluk bir düşüşten söz etti, ancak bu rakam tartışmalı.
Canlı kartlar: kaynağın her yeni yayımını izler, bu nedenle 7 Kas 2026 tarihi itibarıyla kesinleşen metindeki rakamlardan farklı olabilir.
Türkiye · PISA 2025 ranking
- Pekin-Şanghay-Jiangsu-Zhejiang (Çin)597
- Hong Kong (Çin)496
- Polonya495
- Türkiye494
- Çekya490
- Belçika490
Türkiye · Eğitim harcaması
Türkiye · Yükseköğretim mezunları (25-34)
Türkiye · Okulu erken terk
2. Görünüm: sistem nereye gidiyor
PISA kazanımlarını pekiştirmek. Bir sonraki döngü (PISA 2029), 2025'teki artışın kalıcı olup olmadığını gösterecek: Türkiye'nin seyri daha önce de kırılmalar yaşadı (2015'te düşüş, 2018'de toparlanma). Maarif modelinin yeni kademelere yaygınlaştırılması 2026-2027'de sürüyor; bu aşamada yayımlanmış bağımsız bir değerlendirme bulunmuyor.
Zorunlu eğitimin süresi tartışılıyor. 4+4+4 sistemi (2012'den beri 12 yıl zorunlu eğitim) yeniden tartışılıyor: üç yıllık bir lise ve ardından bir üniversite hazırlık yılı dahil birkaç seçenek dolaşımda. Bakan, Eylül 2026'da sürenin kısaltılmasının “gündemde olmadığını” belirtti; toplumsal talep gerektirirse kapıyı açık bıraktı. Henüz bir karar alınmadı.
Öğretmenleri farklı yetiştirmek. Bakana göre 2026, işe alımda genel KPSS sınavından MEB Akademisi ve giriş sınavına (MEB-AGS) geçişin yılıdır; bu sınav mesleğe giriş yolu haline geliyor. Bu reformun kaliteye etkileri ancak orta vadede ölçülebilecek.
Eşitsizlikleri azaltmak ve finanse etmek. Bölgesel, toplumsal ve cinsiyet farklarını (özellikle matematikte) kapatmak kaynak gerektiriyor; bütçe ise enflasyonla mücadelenin getirdiği kısıt altında (bkz. Ekonomi kategorisi).
Açık sorular. Üç konu bu dönemi şekillendirecek: (1) PISA ile ölçülen ilerlemeyi kalıcı kılmak; (2) toplumsal ve bölgesel eşitsizlikleri azaltmak; (3) eğitim süresi ile dinin yeri (İmam Hatip okulları, müfredat içerikleri) konusundaki tartışmayı sonuca bağlamak.
3. Uluslararası karşılaştırma: Türkiye emsalleri arasında
Çevresiyle birlikte ele alındığında Türkiye, genişleyen ama ortalamanın altındaki bir sistemden OECD ortalaması düzeyinde bir sisteme geçiyor; öğrenci başına harcama ise çok daha düşük.
Üç sonuç. (1) PISA 2025: fen ve okumada Almanya'nın önünde. 494 ve 472 puanla Türkiye, gerileyen Almanya'yı (486 ve 465) geride bırakıyor ve fende Meksika (414) ve Brezilya (409) ile arasındaki farkı açıyor.
(2) Avrupa'nın tersine bir seyir. Fransa ve Almanya 2018'den beri puan kaybederken Türkiye üç alanda da puan kazanıyor; ancak daha düşük bir düzeyden başlıyor ve matematikte kırılgan kalıyor.
(3) Sanıldığından düşük ama gerçek eşitsizlikler. Sosyal kökenle bağlantılı fark (fende ≈ 81 puan) Almanya'nınkinden (125) küçük, Meksika'nınkinden (68) büyük.
Canlı kartlar: kaynağın her yeni yayımını izler, bu nedenle 7 Kas 2026 tarihi itibarıyla kesinleşen metindeki rakamlardan farklı olabilir.
Eğitim harcaması
Yükseköğretim mezunları (25-34)
Uluslararası karşılaştırma: eğitim
| Ülke | PISA fen (2025) | PISA matematik (2025) | Sosyal fark (fen, 2025) |
|---|---|---|---|
| Almanya | 486 | 464 | 125 puan |
| Avrupa Birliği | 482 (OECD ort.) | 463 (OECD ort.) | variable |
| Meksika | 414 | 388 | 68 puan |
| Brezilya | 409 | 377 | 96 puan |
| Türkiye | 494 | 462 | 81 puan |
Kaynaklar: OECD (PISA 2025, Cilt I, Ek B1). AB'nin kendine ait bir PISA puanı yoktur: satırda OECD ortalaması gösterilmiştir. Sosyal fark = öğrencilerin en avantajlı ve en dezavantajlı çeyrekleri arasındaki puan farkı (ESCS endeksi).
Notun rakamları
Tabloyu göster
| Veri | Değer | Kaynak |
|---|---|---|
| PISA 2025 fen / okuma / matematik | 494 / 472 / 462 (OECD: 482 / 461 / 463) | OECD PISA 2025 (Citoyen kartı) |
| Fenden 2. düzeyin altındaki öğrenciler (2025) | %19,5 (2022'ye göre −5 puan) | OECD PISA 2025 |
| Kamu eğitim harcaması (2022) | GSYH'nin ≈ %3,1'i | UNESCO / Dünya Bankası |
| Yükseköğretim öğrencileri (2025) | ≈ 6,8 milyon | YÖK |
| Öğrenci / öğretmen (2026 eğitim yılı başı) | ≈ 17 milyon / 1,2 milyon | MEB |
Kaynaklar (ulusal analizler ve referanslar)
Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) · Yükseköğretim Kurulu (YÖK) · TÜİK · OECD (PISA 2025, sonuçlar 8 Eylül 2026'da yayımlandı) · UNESCO / Dünya Bankası · Türk basını (Hürriyet Daily News, Daily Sabah, Cumhuriyet).
Metodoloji notu: Bu sentez, kaynağı belli olguları değerlendirmelerden ayırır, tarafsız kalır, her veriyi tarihlendirir ve kaynakların ötesinde çıkarım yapmaz. Tüm değerler, mevcut en son gerçekleşmiş gözlemdir (tahmin içermez). Gözlemevinin geri kalanıyla aynı güvenceler geçerlidir.
